શ્રી હનુમાન બાહુક ગુજરાતીમાં | Hanuman Bahuk in Gujarati
| ચૌપાઈ |
|
સિંધુ તરન, સિય-સોચ હરન, રબિ બાલ બરન તનુ । ભુજ બિસાલ, મૂરતિ કરાલ કાલહુ કો કાલ જનુ ॥ ગહન-દહન-નિરદહન લંક નિઃસંક, બંક-ભુવ । જાતુધાન-બલવાન માન-મદ-દવન પવનસુવ ॥ કહ તુલસિદાસ સેવત સુલભ સેવક હિત સંતત નિકટ । ગુન ગનત, નમત, સુમિરત જપત સમન સકલ-સંકટ-વિકટ (1) |
|
સ્વર્ન-સૈલ-સંકાસ કોટિ-રવિ તરુન તેજ ઘન । ઉર વિસાલ ભુજ દંડ ચંડ નખ-વજ્રતન ॥ પિંગ નયન, ભૃકુટી કરાલ રસના દસનાનન । કપિસ કેસ કરકસ લંગૂર, ખલ-દલ-બલ-ભાનન ॥ કહ તુલસિદાસ બસ જાસુ ઉર મારુતસુત મૂરતિ વિકટ । સંતાપ પાપ તેહિ પુરુષ પહિ સપનેહુఁ નહિં આવત નિકટ (2) |
| ઝૂલના |
|
પંચમુખ-છઃમુખ ભૃગુ મુખ્ય ભટ અસુર સુર, સર્વ સરિ સમર સમરત્થ સૂરો । બાંકુરો બીર બિરુદૈત બિરુદાવલી, બેદ બંદી બદત પૈજપૂરો ॥ જાસુ ગુનગાથ રઘુનાથ કહ જાસુબલ, બિપુલ જલ ભરિત જગ જલધિ ઝૂરો । દુવન દલ દમન કો કૌન તુલસીસ હૈ, પવન કો પૂત રજપૂત રુરો (3) |
| ઘનાક્ષરી |
|
ભાનુસોં પઢન હનુમાન ગે ભાનુમન, અનુમાનિ સિસુ કેલિ કિયો ફેર ફારસો । પાછિલે પગનિ ગમ ગગન મગન મન, ક્રમ કો ન ભ્રમ કપિ બાલક બિહાર સો ॥ કૌતુક બિલોકિ લોકપાલ હરિહર વિધિ, લોચનનિ ચકાચૌંધી ચિત્તનિ ખબાર સો। બલ કૈંધો બીર રસ ધીરજ કૈ, સાહસ કૈ, તુલસી સરીર ધરે સબનિ સાર સો (4) |
|
ભારત મેં પારથ કે રથ કેથૂ કપિરાજ, ગાજ્યો સુનિ કુરુરાજ દલ હલ બલ ભો । કહ્યો દ્રોન ભીષમ સમીર સુત મહાબીર, બીર-રસ-બારિ-નિધિ જાકો બલ જલ ભો ॥ બાનર સુભાય બાલ કેલિ ભૂમિ ભાનુ લાગિ, ફલఁગ ફલાఁગ હૂતેં ઘાટિ નભ તલ ભો । નાઈ-નાઈ-માથ જોરિ-જોરિ હાથ જોધા જો હૈં, હનુમાન દેખે જગજીવન કો ફલ ભો (5) |
|
ગો-પદ પયોધિ કરિ, હોલિકા જ્યોં લાઈ લંક, નિપટ નિઃસંક પર પુર ગલ બલ ભો । દ્રોન સો પહાર લિયો ખ્યાલ હી ઉખારિ કર, કંદુક જ્યોં કપિ ખેલ બેલ કૈસો ફલ ભો ॥ સંકટ સમાજ અસમંજસ ભો રામ રાજ, કાજ જુગ પૂગનિ કો કરતલ પલ ભો । સાહસી સમત્થ તુલસી કો નાઈ જા કી બાఁહ, લોક પાલ પાલન કો ફિર થિર થલ ભો (6) |
|
કમઠ કી પીઠિ જાકે ગોડનિ કી ગાડૈં માનો, નાપ કે ભાજન ભરિ જલ નિધિ જલ ભો । જાતુધાન દાવન પરાવન કો દુર્ગ ભયો, મહા મીન બાસ તિમિ તોમનિ કો થલ ભો ॥ કુંભકરન રાવન પયોદ નાદ ઈધન કો, તુલસી પ્રતાપ જાકો પ્રબલ અનલ ભો । ભીષમ કહત મેરે અનુમાન હનુમાન, સારિખો ત્રિકાલ ન ત્રિલોક મહાબલ ભો (7) |
|
દૂત રામ રાય કો સપૂત પૂત પૌનકો તૂ, અંજની કો નંદન પ્રતાપ ભૂરિ ભાનુ સો । સીય-સોચ-સમન, દુરિત દોષ દમન, સરન આયે અવન લખન પ્રિય પ્રાણ સો ॥ દસમુખ દુસહ દરિદ્ર દરિબે કો ભયો, પ્રકટ તિલોક ઓક તુલસી નિધાન સો । જ્ઞાન ગુનવાન બલવાન સેવા સાવધાન, સાહેબ સુજાન ઉર આનુ હનુમાન સો (8) |
|
દવન દુવન દલ ભુવન બિદિત બલ, બેદ જસ ગાવત બિબુધ બંદી છોર કો । પાપ તાપ તિમિર તુહિન નિઘટન પટુ, સેવક સરોરુહ સુખદ ભાનુ ભોર કો ॥ લોક પરલોક તેં બિસોક સપને ન સોક, તુલસી કે હિયે હૈ ભરોસો એક ઓર કો । રામ કો દુલારો દાસ બામદેવ કો નિવાસ। નામ કલિ કામતરુ કેસરી કિસોર કો (9) |
|
મહાબલ સીમ મહા ભીમ મહાબાન ઇત, મહાબીર બિદિત બરાયો રઘુબીર કો । કુલિસ કઠોર તનુ જોર પરૈ રોર રન, કરુના કલિત મન ધારમિક ધીર કો ॥ દુર્જન કો કાલસો કરાલ પાલ સજ્જન કો, સુમિરે હરન હાર તુલસી કી પીર કો । સીય-સુખ-દાયક દુલારો રઘુનાયક કો, સેવક સહાયક હૈ સાહસી સમીર કો (10) |
|
રચિબે કો બિધિ જૈસે, પાલિબે કો હરિ હર, મીચ મારિબે કો, જ્યાઈબે કો સુધાપાન ભો । ધરિબે કો ધરનિ, તરનિ તમ દલિબે કો, સોખિબે કૃસાનુ પોષિબે કો હિમ ભાનુ ભો ॥ ખલ દુઃખ દોષિબે કો, જન પરિતોષિબે કો, માఁગિબો મલીનતા કો મોદક દુદાન ભો । આરત કી આરતિ નિવારિબે કો તિહુఁ પુર, તુલસી કો સાહેબ હઠીલો હનુમાન ભો (11) |
|
સેવક સ્યોકાઈ જાનિ જાનકીસ માનૈ કાનિ, સાનુકૂલ સૂલપાનિ નવૈ નાથ નાఁક કો । દેવી દેવ દાનવ દયાવને હ્વૈ જોરૈં હાથ, બાપુરે બરાક કહા ઔર રાજા રાఁક કો ॥ જાગત સોવત બૈઠે બાગત બિનોદ મોદ, તાકે જો અનર્થ સો સમર્થ એક આఁક કો । સબ દિન રુરો પરૈ પૂરો જહાఁ તહાఁ તાહિ, જાકે હૈ ભરોસો હિયે હનુમાન હાఁક કો (12) |
|
સાનુગ સગૌરિ સાનુકૂલ સૂલપાનિ તાહિ, લોકપાલ સકલ લખન રામ જાનકી । લોક પરલોક કો બિસોક સો તિલોક તાહિ, તુલસી તમાઇ કહા કાહૂ બીર આનકી ॥ કેસરી કિસોર બંદીછોર કે નેવાજે સબ, કીરતિ બિમલ કપિ કરુનાનિધાન કી । બાલક જ્યોં પાલિ હૈં કૃપાલુ મુનિ સિદ્ધતા કો, જાકે હિયે હુલસતિ હાఁક હનુમાન કી (13) |
|
કરુનાનિધાન બલબુદ્ધિ કે નિધાન હૌ, મહિમા નિધાન ગુનજ્ઞાન કે નિધાન હૌ । બામ દેવ રુપ ભૂપ રામ કે સનેહી, નામ, લેત દેત અર્થ ધર્મ કામ નિરબાન હૌ ॥ આપને પ્રભાવ સીતારામ કે સુભાવ સીલ, લોક બેદ બિધિ કે બિદૂષ હનુમાન હૌ । મન કી બચન કી કરમ કી તિહૂఁ પ્રકાર, તુલસી તિહારો તુમ સાહેબ સુજાન હૌ (14) |
|
મન કો અગમ તન સુગમ કિયે કપીસ, કાજ મહારાજ કે સમાજ સાજ સાજે હૈમ્ । દેવબંદી છોર રનરોર કેસરી કિસોર, જુગ જુગ જગ તેરે બિરદ બિરાજે હૈમ્ । બીર બરજોર ઘટિ જોર તુલસી કી ઓર, સુનિ સકુચાને સાધુ ખલ ગન ગાજે હૈમ્ । બિગરી સఁવાર અંજની કુમાર કીજે મોહિં, જૈસે હોત આયે હનુમાન કે નિવાજે હૈમ્ (15) |
| સવૈયા |
|
જાન સિરોમનિ હો હનુમાન સદા જન કે મન બાસ તિહારો । ઢારો બિગારો મૈં કાકો કહા કેહિ કારન ખીઝત હૌં તો તિહારો ॥ સાહેબ સેવક નાતે તો હાતો કિયો સો તહાં તુલસી કો ન ચારો । દોષ સુનાયે તૈં આગેહુఁ કો હોશિયાર હ્વૈં હોં મન તો હિય હારો (16) |
|
તેરે થપૈ ઉથપૈ ન મહેસ, થપૈ થિર કો કપિ જે ઉર ઘાલે । તેરે નિબાજે ગરીબ નિબાજ બિરાજત બૈરિન કે ઉર સાલે ॥ સંકટ સોચ સબૈ તુલસી લિયે નામ ફટૈ મકરી કે સે જાલે । બૂઢ ભયે બલિ મેરિહિં બાર, કિ હારિ પરે બહુતૈ નત પાલે (17) |
|
સિંધુ તરે બડે બીર દલે ખલ, જારે હૈં લંક સે બંક મવાસે । તૈં રનિ કેહરિ કેહરિ કે બિદલે અરિ કુંજર છૈલ છવાસે ॥ તોસો સમત્થ સુસાહેબ સેઈ સહૈ તુલસી દુખ દોષ દવા સે । બાનરબાજ ! બઢે ખલ ખેચર, લીજત ક્યોં ન લપેટિ લવાસે (18) |
|
અચ્છ વિમર્દન કાનન ભાનિ દસાનન આનન ભા ન નિહારો । બારિદનાદ અકંપન કુંભકરન સે કુંજર કેહરિ વારો ॥ રામ પ્રતાપ હુતાસન, કચ્છ, વિપચ્છ, સમીર સમીર દુલારો । પાપ તે સાપ તે તાપ તિહૂఁ તેં સદા તુલસી કહ સો રખવારો (19) |
| ઘનાક્ષરી |
|
જાનત જહાન હનુમાન કો નિવાજ્યો જન, મન અનુમાનિ બલિ બોલ ન બિસારિયે । સેવા જોગ તુલસી કબહુఁ કહા ચૂક પરી, સાહેબ સુભાવ કપિ સાહિબી સંભારિયે ॥ અપરાધી જાનિ કીજૈ સાસતિ સહસ ભાંતિ, મોદક મરૈ જો તાહિ માહુર ન મારિયે । સાહસી સમીર કે દુલારે રઘુબીર જૂ કે, બાఁહ પીર મહાબીર બેગિ હી નિવારિયે (20) |
|
બાલક બિલોકિ, બલિ બારેં તેં આપનો કિયો, દીનબંધુ દયા કીન્હીં નિરુપાધિ ન્યારિયે । રાવરો ભરોસો તુલસી કે, રાવરોઈ બલ, આસ રાવરીયૈ દાસ રાવરો વિચારિયે ॥ બડો બિકરાલ કલિ કાકો ન બિહાલ કિયો, માથે પગુ બલિ કો નિહારિ સો નિબારિયે । કેસરી કિસોર રનરોર બરજોર બીર, બાఁહ પીર રાહુ માતુ જ્યૌં પછારિ મારિયે (21) |
|
ઉથપે થપનથિર થપે ઉથપનહાર, કેસરી કુમાર બલ આપનો સંબારિયે । રામ કે ગુલામનિ કો કામ તરુ રામદૂત, મોસે દીન દૂબરે કો તકિયા તિહારિયે ॥ સાહેબ સમર્થ તો સોં તુલસી કે માથે પર, સોઊ અપરાધ બિનુ બીર, બાఁધિ મારિયે । પોખરી બિસાલ બાఁહુ, બલિ, બારિચર પીર, મકરી જ્યોં પકરિ કે બદન બિદારિયે (22) |
|
રામ કો સનેહ, રામ સાહસ લખન સિય, રામ કી ભગતિ, સોચ સંકટ નિવારિયે । મુદ મરકટ રોગ બારિનિધિ હેરિ હારે, જીવ જામવંત કો ભરોસો તેરો ભારિયે ॥ કૂદિયે કૃપાલ તુલસી સુપ્રેમ પબ્બયતેં, સુથલ સુબેલ ભાલૂ બૈઠિ કૈ વિચારિયે । મહાબીર બાఁકુરે બરાકી બાఁહ પીર ક્યોં ન, લંકિની જ્યોં લાત ઘાત હી મરોરિ મારિયે (23) |
|
લોક પરલોકહુఁ તિલોક ન વિલોકિયત, તોસે સમરથ ચષ ચારિહૂఁ નિહારિયે । કર્મ, કાલ, લોકપાલ, અગ જગ જીવજાલ, નાથ હાથ સબ નિજ મહિમા બિચારિયે ॥ ખાસ દાસ રાવરો, નિવાસ તેરો તાસુ ઉર, તુલસી સો, દેવ દુખી દેખિઅત ભારિયે । બાત તરુમૂલ બાఁહૂસૂલ કપિકચ્છુ બેલિ, ઉપજી સકેલિ કપિ કેલિ હી ઉખારિયે (24) |
|
કરમ કરાલ કંસ ભૂમિપાલ કે ભરોસે, બકી બક ભગિની કાહૂ તેં કહા ડરૈગી । બડી બિકરાલ બાલ ઘાતિની ન જાત કહિ, બાఁહૂ બલ બાલક છબીલે છોટે છરૈગી ॥ આઈ હૈ બનાઈ બેષ આપ હી બિચારિ દેખ, પાપ જાય સબ કો ગુની કે પાલે પરૈગી । પૂતના પિસાચિની જ્યૌં કપિ કાન્હ તુલસી કી, બાఁહ પીર મહાબીર તેરે મારે મરૈગી (25) |
|
ભાલ કી કિ કાલ કી કિ રોષ કી ત્રિદોષ કી હૈ, બેદન બિષમ પાપ તાપ છલ છાఁહ કી । કરમન કૂટ કી કિ જંત્ર મંત્ર બૂટ કી, પરાહિ જાહિ પાપિની મલીન મન માఁહ કી ॥ પૈહહિ સજાય, નત કહત બજાય તોહિ, બાબરી ન હોહિ બાનિ જાનિ કપિ નાఁહ કી । આન હનુમાન કી દુહાઈ બલવાન કી, સપથ મહાબીર કી જો રહૈ પીર બાఁહ કી (26) |
|
સિંહિકા સఁહારિ બલ સુરસા સુધારિ છલ, લંકિની પછારિ મારિ બાટિકા ઉજારી હૈ । લંક પરજારિ મકરી બિદારિ બાર બાર, જાતુધાન ધારિ ધૂરિ ધાની કરિ ડારી હૈ ॥ તોરિ જમકાતરિ મંદોદરી કઠોરિ આની, રાવન કી રાની મેઘનાદ મહતારી હૈ । ભીર બાఁહ પીર કી નિપટ રાખી મહાબીર, કૌન કે સકોચ તુલસી કે સોચ ભારી હૈ (27) |
|
તેરો બાલિ કેલિ બીર સુનિ સહમત ધીર, ભૂલત સરીર સુધિ સક્ર રવિ રાહુ કી । તેરી બાఁહ બસત બિસોક લોક પાલ સબ, તેરો નામ લેત રહૈં આરતિ ન કાહુ કી ॥ સામ દામ ભેદ વિધિ બેદહૂ લબેદ સિધિ, હાથ કપિનાથ હી કે ચોટી ચોર સાહુ કી । આલસ અનખ પરિહાસ કૈ સિખાવન હૈ, એતે દિન રહી પીર તુલસી કે બાહુ કી (28) |
|
ટૂકનિ કો ઘર ઘર ડોલત કఁગાલ બોલિ, બાલ જ્યોં કૃપાલ નત પાલ પાલિ પોસો હૈ । કીન્હી હૈ સఁભાર સાર અఁજની કુમાર બીર, આપનો બિસારિ હૈં ન મેરેહૂ ભરોસો હૈ ॥ ઇતનો પરેખો સબ ભાંતિ સમરથ આજુ, કપિરાજ સાંચી કહૌં કો તિલોક તોસો હૈ । સાસતિ સહત દાસ કીજે પેખિ પરિહાસ, ચીરી કો મરન ખેલ બાલકનિ કોસો હૈ (29) |
|
આપને હી પાપ તેં ત્રિપાત તેં કિ સાપ તેં, બઢી હૈ બાఁહ બેદન કહી ન સહિ જાતિ હૈ । ઔષધ અનેક જંત્ર મંત્ર ટોટકાદિ કિયે, બાદિ ભયે દેવતા મનાયે અધીકાતિ હૈ ॥ કરતાર, ભરતાર, હરતાર, કર્મ કાલ, કો હૈ જગજાલ જો ન માનત ઇતાતિ હૈ । ચેરો તેરો તુલસી તૂ મેરો કહ્યો રામ દૂત, ઢીલ તેરી બીર મોહિ પીર તેં પિરાતિ હૈ (30) |
|
દૂત રામ રાય કો, સપૂત પૂત વાય કો, સમત્વ હાથ પાય કો સહાય અસહાય કો । બાఁકી બિરદાવલી બિદિત બેદ ગાઇયત, રાવન સો ભટ ભયો મુઠિકા કે ધાય કો ॥ એતે બડે સાહેબ સમર્થ કો નિવાજો આજ, સીદત સુસેવક બચન મન કાય કો । થોરી બાఁહ પીર કી બડી ગલાનિ તુલસી કો, કૌન પાપ કોપ, લોપ પ્રકટ પ્રભાય કો (31) |
|
દેવી દેવ દનુજ મનુજ મુનિ સિદ્ધ નાગ, છોટે બડે જીવ જેતે ચેતન અચેત હૈમ્ । પૂતના પિસાચી જાતુધાની જાતુધાન બાગ, રામ દૂત કી રજાઈ માથે માનિ લેત હૈમ્ ॥ ઘોર જંત્ર મંત્ર કૂટ કપટ કુરોગ જોગ, હનુમાન આન સુનિ છાડત નિકેત હૈમ્ । ક્રોધ કીજે કર્મ કો પ્રબોધ કીજે તુલસી કો, સોધ કીજે તિનકો જો દોષ દુખ દેત હૈમ્ (32) |
|
તેરે બલ બાનર જિતાયે રન રાવન સોં, તેરે ઘાલે જાતુધાન ભયે ઘર ઘર કે । તેરે બલ રામ રાજ કિયે સબ સુર કાજ, સકલ સમાજ સાજ સાજે રઘુબર કે ॥ તેરો ગુનગાન સુનિ ગીરબાન પુલકત, સજલ બિલોચન બિરંચિ હરિહર કે । તુલસી કે માથે પર હાથ ફેરો કીસ નાથ, દેખિયે ન દાસ દુખી તોસો કનિગર કે (33) |
|
પાલો તેરે ટૂક કો પરેહૂ ચૂક મૂકિયે ન, કૂર કૌડી દૂકો હૌં આપની ઓર હેરિયે । ભોરાનાથ ભોરે હી સરોષ હોત થોરે દોષ, પોષિ તોષિ થાપિ આપનો ન અવ ડેરિયે ॥ અఁબુ તૂ હૌં અఁબુ ચૂર, અఁબુ તૂ હૌં ડિંભ સો ન, બૂઝિયે બિલંબ અવલંબ મેરે તેરિયે । બાલક બિકલ જાનિ પાહિ પ્રેમ પહિચાનિ, તુલસી કી બાఁહ પર લામી લૂમ ફેરિયે (34) |
|
ઘેરિ લિયો રોગનિ, કુજોગનિ, કુલોગનિ જ્યૌં, બાસર જલદ ઘન ઘટા ધુકિ ધાઈ હૈ । બરસત બારિ પીર જારિયે જવાસે જસ, રોષ બિનુ દોષ ધૂમ મૂલ મલિનાઈ હૈ ॥ કરુનાનિધાન હનુમાન મહા બલવાન, હેરિ હఁસિ હાఁકિ ફૂંકિ ફૌંજૈ તે ઉડાઈ હૈ । ખાયે હુતો તુલસી કુરોગ રાઢ રાકસનિ, કેસરી કિસોર રાખે બીર બરિઆઈ હૈ (35) |
| સવૈયા |
|
રામ ગુલામ તુ હી હનુમાન ગોસાఁઈ સુસાఁઈ સદા અનુકૂલો । પાલ્યો હૌં બાલ જ્યોં આખર દૂ પિતુ માતુ સોં મંગલ મોદ સમૂલો ॥ બાఁહ કી બેદન બાఁહ પગાર પુકારત આરત આનఁદ ભૂલો । શ્રી રઘુબીર નિવારિયે પીર રહૌં દરબાર પરો લટિ લૂલો (36) |
| ઘનાક્ષરી |
|
કાલ કી કરાલતા કરમ કઠિનાઈ કીધૌ, પાપ કે પ્રભાવ કી સુભાય બાય બાવરે । બેદન કુભાఁતિ સો સહી ન જાતિ રાતિ દિન, સોઈ બાఁહ ગહી જો ગહી સમીર ડાબરે ॥ લાયો તરુ તુલસી તિહારો સો નિહારિ બારિ, સીંચિયે મલીન ભો તયો હૈ તિહુఁ તાવરે । ભૂતનિ કી આપની પરાયે કી કૃપા નિધાન, જાનિયત સબહી કી રીતિ રામ રાવરે (37) |
|
પાఁય પીર પેટ પીર બાఁહ પીર મુંહ પીર, જર જર સકલ પીર મી હૈ । દેવ ભૂત પિતર કરમ ખલ કાલ ગ્રહ, મોહિ પર દવરિ દમાનક સી દી હૈ ॥ હૌં તો બિનુ મોલ કે બિકાનો બલિ બારે હીતેં, ઓટ રામ નામ કી લલાટ લિખિ લી હૈ । કુఁભજ કે કિંકર બિકલ બૂઢે ગોખુરનિ, હાય રામ રાય ઐસી હાલ કહૂఁ ભી હૈ (38) |
|
બાહુક સુબાહુ નીચ લીચર મરીચ મિલિ, મુఁહ પીર કેતુજા કુરોગ જાતુધાન હૈ । રામ નામ જપ જાગ કિયો ચહોં સાનુરાગ, કાલ કૈસે દૂત ભૂત કહા મેરે માન હૈ ॥ સુમિરે સહાય રામ લખન આખર દઊઉ, જિનકે સમૂહ સાકે જાગત જહાન હૈ । તુલસી સఁભારિ તાડકા સఁહારિ ભારિ ભટ, બેધે બરગદ સે બનાઈ બાનવાન હૈ (39) |
|
બાલપને સૂધે મન રામ સનમુખ ભયો, રામ નામ લેત માఁગિ ખાત ટૂક ટાક હૌમ્ । પરયો લોક રીતિ મેં પુનીત પ્રીતિ રામ રાય, મોહ બસ બૈઠો તોરિ તરકિ તરાક હૌમ્ ॥ ખોટે ખોટે આચરન આચરત અપનાયો, અંજની કુમાર સોધ્યો રામપાનિ પાક હૌમ્ । તુલસી ગુસાఁઈ ભયો ભોંડે દિન ભૂલ ગયો, તાકો ફલ પાવત નિદાન પરિપાક હૌમ્ (40) |
|
અસન બસન હીન બિષમ બિષાદ લીન, દેખિ દીન દૂબરો કરૈ ન હાય હાય કો । તુલસી અનાથ સો સનાથ રઘુનાથ કિયો, દિયો ફલ સીલ સિંધુ આપને સુભાય કો ॥ નીચ યહિ બીચ પતિ પાઇ ભરુ હાઈગો, બિહાઇ પ્રભુ ભજન બચન મન કાય કો । તા તેં તનુ પેષિયત ઘોર બરતોર મિસ, ફૂટિ ફૂટિ નિકસત લોન રામ રાય કો (41) |
|
જીઓ જગ જાનકી જીવન કો કહાઇ જન, મરિબે કો બારાનસી બારિ સુર સરિ કો । તુલસી કે દોહૂఁ હાથ મોદક હૈં ઐસે ઠાఁઊ, જાકે જિયે મુયે સોચ કરિહૈં ન લરિ કો ॥ મો કો ઝૂఁટો સાఁચો લોગ રામ કૌ કહત સબ, મેરે મન માન હૈ ન હર કો ન હરિ કો । ભારી પીર દુસહ સરીર તેં બિહાલ હોત, સોઊ રઘુબીર બિનુ સકૈ દૂર કરિ કો (42) |
|
સીતાપતિ સાહેબ સહાય હનુમાન નિત, હિત ઉપદેશ કો મહેસ માનો ગુરુ કૈ । માનસ બચન કાય સરન તિહારે પાఁય, તુમ્હરે ભરોસે સુર મૈં ન જાને સુર કૈ ॥ બ્યાધિ ભૂત જનિત ઉપાધિ કાહુ ખલ કી, સમાધિ કી જૈ તુલસી કો જાનિ જન ફુર કૈ । કપિનાથ રઘુનાથ ભોલાનાથ ભૂતનાથ, રોગ સિંધુ ક્યોં ન ડારિયત ગાય ખુર કૈ (43) |
|
કહોં હનુમાન સોં સુજાન રામ રાય સોં, કૃપાનિધાન સંકર સોં સાવધાન સુનિયે । હરષ વિષાદ રાગ રોષ ગુન દોષ મી, બિરચી બિરંચી સબ દેખિયત દુનિયે ॥ માયા જીવ કાલ કે કરમ કે સુભાય કે, કરૈયા રામ બેદ કહેં સાఁચી મન ગુનિયે । તુમ્હ તેં કહા ન હોય હા હા સો બુઝૈયે મોહિં, હૌં હૂఁ રહોં મૌનહી વયો સો જાનિ લુનિયે (44) |
શ્રી હનુમાન બાહુક ગુજરાતીમાં Audio / Video (Listen & Watch)
શ્રી હનુમાન બાહુક અર્થ | Hanuman Bahuk Meaning
| # | પાઠ (Verse) | ગુજરાતી અર્થ (Meaning) |
|---|---|---|
| ચૌપાઈ | ||
| 1 |
સિંધુ તરન, સિય-સોચ હરન, રબિ બાલ બરન તનુ । ભુજ બિસાલ, મૂરતિ કરાલ કાલહુ કો કાલ જનુ ॥ ગહન-દહન-નિરદહન લંક નિઃસંક, બંક-ભુવ । જાતુધાન-બલવાન માન-મદ-દવન પવનસુવ ॥ કહ તુલસિદાસ સેવત સુલભ સેવક હિત સંતત નિકટ । ગુન ગનત, નમત, સુમિરત જપત સમન સકલ-સંકટ-વિકટ (1) |
ઉગતા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, સમુદ્ર લંઘી શ્રી સીતાજીનો શોક હરનારા અને વિશાળ ભુજાઓ ધરાવતા શ્રી હનુમાનજીની હું વંદના કરું છું. વાયુપુત્ર હનુમાનજી ભક્તોના સકળ સંકટો નિવારવા માટે સદા સમીપ રહીને કૃપા વરષાવે છે. |
| 2 |
સ્વર્ન-સૈલ-સંકાસ કોટિ-રવિ તરુન તેજ ઘન । ઉર વિસાલ ભુજ દંડ ચંડ નખ-વજ્રતન ॥ પિંગ નયન, ભૃકુટી કરાલ રસના દસનાનન । કપિસ કેસ કરકસ લંગૂર, ખલ-દલ-બલ-ભાનન ॥ કહ તુલસિદાસ બસ જાસુ ઉર મારુતસુત મૂરતિ વિકટ । સંતાપ પાપ તેહિ પુરુષ પહિ સપનેહુఁ નહિં આવત નિકટ (2) |
સુવર્ણ પર્વત સમાન પ્રભાતવાન, કોટિ સૂર્યોના તેજ ધરાવતા અને વજ્ર સમાન દ્રઢ શરીર તથા નખ વાળા પવનપુત્રનું હૃદયમાં ધ્યાન ધરનારને સ્વપ્નમાં પણ કોઈ પાપ કે દુઃખ સ્પર્શી શકતું નથી. |
| ઝૂલના | ||
| 3 |
પંચમુખ-છઃમુખ ભૃગુ મુખ્ય ભટ અસુર સુર, સર્વ સરિ સમર સમરત્થ સૂરો । બાંકુરો બીર બિરુદૈત બિરુદાવલી, બેદ બંદી બદત પૈજપૂરો ॥ જાસુ ગુનગાથ રઘુનાથ કહ જાસુબલ, બિપુલ જલ ભરિત જગ જલધિ ઝૂરો । દુવન દલ દમન કો કૌન તુલસીસ હૈ, પવન કો પૂત રજપૂત રુરો (3) |
પંચમુખી અસુરો અને રાક્ષસી સેનાનો રણભૂમિમાં વિનાશ કરનારા મહાવીર! વેદો જેમના શૌર્યના ગુણગાન ગાય છે, તેવા શ્રી રઘુનાથના મહાન દૂત પવનપુત્ર સિવાય રાક્ષસ સેનાનો સંહાર કરવા બીજું કોણ સમર્થ છે? |
| ઘનાક્ષરી | ||
| 4 |
ભાનુસોં પઢન હનુમાન ગે ભાનુમન, અનુમાનિ સિસુ કેલિ કિયો ફેર ફારસો । પાછિલે પગનિ ગમ ગગન મગન મન, ક્રમ કો ન ભ્રમ કપિ બાલક બિહાર સો ॥ કૌતુક બિલોકિ લોકપાલ હરિહર વિધિ, લોચનનિ ચકાચૌંધી ચિત્તનિ ખબાર સો। બલ કૈંધો બીર રસ ધીરજ કૈ, સાહસ કૈ, તુલસી સરીર ધરે સબનિ સાર સો (4) |
સૂર્યદેવ પાસેથી વિદ્યા પ્રાપ્ત કરવા અંબરમાં બાલલીલારૂપે પ્રદક્ષિણા કરતા હનુમાનજીનું અદ્ભુત પરાક્રમ જોઈને ઇન્દ્રાદિ લોકપાળો, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. હનુમાનજી ધૈર્ય અને પરાક્રમના સાક્ષાત્ મૂર્તિ છે. |
| 5 |
ભારત મેં પારથ કે રથ કેથૂ કપિરાજ, ગાજ્યો સુનિ કુરુરાજ દલ હલ બલ ભો । કહ્યો દ્રોન ભીષમ સમીર સુત મહાબીર, બીર-રસ-બારિ-નિધિ જાકો બલ જલ ભો ॥ બાનર સુભાય બાલ કેલિ ભૂમિ ભાનુ લાગિ, ફલఁગ ફલાఁગ હૂતેં ઘાટિ નભ તલ ભો । નાઈ-નાઈ-માથ જોરિ-જોરિ હાથ જોધા જો હૈં, હનુમાન દેખે જગજીવન કો ફલ ભો (5) |
મહાભારતના યુદ્ધમાં અર્જુનના રથની ધ્વજા પર બિરાજી ગર્જના કરનારા કપિરાજ! તેમની તે ગર્જના સાંભળી કૌરવ સેના કાંપી ઉઠી. દ્રોણાચાર્ય અને ભીષ્મ પિતામહે વાયુપુત્રના બળના વખાણ કર્યા. જગતના સકળ યોગીઓ હનુમાનજીના દર્શનથી ધન્ય થયા. |
| 6 |
ગો-પદ પયોધિ કરિ, હોલિકા જ્યોં લાઈ લંક, નિપટ નિઃસંક પર પુર ગલ બલ ભો । દ્રોન સો પહાર લિયો ખ્યાલ હી ઉખારિ કર, કંદુક જ્યોં કપિ ખેલ બેલ કૈસો ફલ ભો ॥ સંકટ સમાજ અસમંજસ ભો રામ રાજ, કાજ જુગ પૂગનિ કો કરતલ પલ ભો । સાહસી સમત્થ તુલસી કો નાઈ જા કી બાఁહ, લોક પાલ પાલન કો ફિર થિર થલ ભો (6) |
સમુદ્રને ગાયના ખુર સમાન સહજતાથી ઓળંગીને લંકાને લીલામાત્રમાં દહન કરનારા! સંજીવની પર્વતને હથેળીમાં ઉપાડી લાવનારા! રામરાજ્યના સકળ વિઘ્નો શમવી લોકપાળોની રક્ષા કરનારા હનુમાનજીના શરણમાં તુલસીદાસ સમર્પિત છે. |
| 7 |
કમઠ કી પીઠિ જાકે ગોડનિ કી ગાડૈં માનો, નાપ કે ભાજન ભરિ જલ નિધિ જલ ભો । જાતુધાન દાવન પરાવન કો દુર્ગ ભયો, મહા મીન બાસ તિમિ તોમનિ કો થલ ભો ॥ કુંભકરન રાવન પયોદ નાદ ઈધન કો, તુલસી પ્રતાપ જાકો પ્રબલ અનલ ભો । ભીષમ કહત મેરે અનુમાન હનુમાન, સારિખો ત્રિકાલ ન ત્રિલોક મહાબલ ભો (7) |
કૂર્મરાજના પૃષ્ઠ ભાગ સમાન સાગરને માપનારા! કુંભકર્ણ અને રાવણરૂપી મેઘોને ભસ્મીભૂત કરનારા મહાન અગ્નિ સ્વરૂપ! ભીષ્મ પિતામહ કહે છે કે ત્રણેય કાળ અને ત્રણેય લોકમાં હનુમાનજી સમાન અન્ય કોઈ મહાબળવાન નથી. |
| 8 |
દૂત રામ રાય કો સપૂત પૂત પૌનકો તૂ, અંજની કો નંદન પ્રતાપ ભૂરિ ભાનુ સો । સીય-સોચ-સમન, દુરિત દોષ દમન, સરન આયે અવન લખન પ્રિય પ્રાણ સો ॥ દસમુખ દુસહ દરિદ્ર દરિબે કો ભયો, પ્રકટ તિલોક ઓક તુલસી નિધાન સો । જ્ઞાન ગુનવાન બલવાન સેવા સાવધાન, સાહેબ સુજાન ઉર આનુ હનુમાન સો (8) |
શ્રી રામના શ્રેષ્ઠ દૂત, વાયુદેવના સુપુત્ર, માતા અંજનીના લાલ! સીતાજીના દુઃખ હરનારા અને લક્ષ્મણજીને પ્રાણ સમાન પ્રિય! તુલસીદાસના દારિદ્ર્ય અને કષ્ટો માંથી મુક્તિ આપનારા મહાબળશાળી આપ જ છો. |
| 9 |
દવન દુવન દલ ભુવન બિદિત બલ, બેદ જસ ગાવત બિબુધ બંદી છોર કો । પાપ તાપ તિમિર તુહિન નિઘટન પટુ, સેવક સરોરુહ સુખદ ભાનુ ભોર કો ॥ લોક પરલોક તેં બિસોક સપને ન સોક, તુલસી કે હિયે હૈ ભરોસો એક ઓર કો । રામ કો દુલારો દાસ બામદેવ કો નિવાસ। નામ કલિ કામતરુ કેસરી કિસોર કો (9) |
અસુરોનો સંહાર કરી દેવોને બંધનમુક્ત કરનારા! સકળ પાપ-તાપને પ્રાતઃકાળના સૂર્યની જેમ હરી લેનારા! તુલસીદાસના હૃદયમાં આપના સિવાય અન્ય કોઈ આશરો નથી. શ્રી રામના લાડકવાયા, સકળ મનોરથ પૂર્ણ કરનારા આપ છો. |
| 10 |
મહાબલ સીમ મહા ભીમ મહાબાન ઇત, મહાબીર બિદિત બરાયો રઘુબીર કો । કુલિસ કઠોર તનુ જોર પરૈ રોર રન, કરુના કલિત મન ધારમિક ધીર કો ॥ દુર્જન કો કાલસો કરાલ પાલ સજ્જન કો, સુમિરે હરન હાર તુલસી કી પીર કો । સીય-સુખ-દાયક દુલારો રઘુનાયક કો, સેવક સહાયક હૈ સાહસી સમીર કો (10) |
મહાબળશાળી, ભીમસેન કરતાં પણ અધિક બળ ધરાવનારા! રઘુવીરના પ્રખ્યાત દૂત! વજ્ર સમાન કઠોર દેહ અને કરુણામય હૃદય વાળા! તુલસીદાસની શારીરિક પીડાઓ હરીને રક્ષા કરો. |
| 11 |
રચિબે કો બિધિ જૈસે, પાલિબે કો હરિ હર, મીચ મારિબે કો, જ્યાઈબે કો સુધાપાન ભો । ધરિબે કો ધરનિ, તરનિ તમ દલિબે કો, સોખિબે કૃસાનુ પોષિબે કો હિમ ભાનુ ભો ॥ ખલ દુઃખ દોષિબે કો, જન પરિતોષિબે કો, માఁગિબો મલીનતા કો મોદક દુદાન ભો । આરત કી આરતિ નિવારિબે કો તિહુఁ પુર, તુલસી કો સાહેબ હઠીલો હનુમાન ભો (11) |
બ્રહ્માજીની જેમ સૃષ્ટિના સર્જક, વિષ્ણુ-શિવની જેમ પાલક અને સંહારક, યમને પણ જીતનારા! ભક્તોના સંકટ હરનારા હનુમાનજી, તુલસીદાસના સકળ કષ્ટોનું નિવારણ કરો. |
| 12 |
સેવક સ્યોકાઈ જાનિ જાનકીસ માનૈ કાનિ, સાનુકૂલ સૂલપાનિ નવૈ નાથ નાఁક કો । દેવી દેવ દાનવ દયાવને હ્વૈ જોરૈં હાથ, બાપુરે બરાક કહા ઔર રાજા રાఁક કો ॥ જાગત સોવત બૈઠે બાગત બિનોદ મોદ, તાકે જો અનર્થ સો સમર્થ એક આఁક કો । સબ દિન રુરો પરૈ પૂરો જહાఁ તહાఁ તાહિ, જાકે હૈ ભરોસો હિયે હનુમાન હાఁક કો (12) |
જાનકીનાથના પ્રિય સેવક, શિવજી વડે પૂજિત નાયક! દેવો અને દાનવો આપની સમક્ષ મસ્તક નમાવે છે. હનુમાનજી પર ભરોસો રાખનાર ભક્ત પર કોઈ વિપત્તિ આવતી નથી. |
| 13 |
સાનુગ સગૌરિ સાનુકૂલ સૂલપાનિ તાહિ, લોકપાલ સકલ લખન રામ જાનકી । લોક પરલોક કો બિસોક સો તિલોક તાહિ, તુલસી તમાઇ કહા કાહૂ બીર આનકી ॥ કેસરી કિસોર બંદીછોર કે નેવાજે સબ, કીરતિ બિમલ કપિ કરુનાનિધાન કી । બાલક જ્યોં પાલિ હૈં કૃપાલુ મુનિ સિદ્ધતા કો, જાકે હિયે હુલસતિ હાఁક હનુમાન કી (13) |
શિવ-પાર્વતી, લોકપાળો અને સીતા-રામ જેના પર પ્રસન્ન છે, તેવા હનુમાનજીની કૃપાથી ભક્તોને સકળ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે. |
| 14 |
કરુનાનિધાન બલબુદ્ધિ કે નિધાન હૌ, મહિમા નિધાન ગુનજ્ઞાન કે નિધાન હૌ । બામ દેવ રુપ ભૂપ રામ કે સનેહી, નામ, લેત દેત અર્થ ધર્મ કામ નિરબાન હૌ ॥ આપને પ્રભાવ સીતારામ કે સુભાવ સીલ, લોક બેદ બિધિ કે બિદૂષ હનુમાન હૌ । મન કી બચન કી કરમ કી તિહૂఁ પ્રકાર, તુલસી તિહારો તુમ સાહેબ સુજાન હૌ (14) |
કરુણાના સાગર, બુદ્ધિ અને બળના નિધાન! શ્રી રામના પ્રિયપાત્ર! મન, વચન અને કાયાથી તુલસીદાસ આપનો દાસ છે, મારી રક્ષા કરો. |
| 15 |
મન કો અગમ તન સુગમ કિયે કપીસ, કાજ મહારાજ કે સમાજ સાજ સાજે હૈમ્ । દેવબંદી છોર રનરોર કેસરી કિસોર, જુગ જુગ જગ તેરે બિરદ બિરાજે હૈમ્ । બીર બરજોર ઘટિ જોર તુલસી કી ઓર, સુનિ સકુચાને સાધુ ખલ ગન ગાજે હૈમ્ । બિગરી સఁવાર અંજની કુમાર કીજે મોહિં, જૈસે હોત આયે હનુમાન કે નિવાજે હૈમ્ (15) |
અસાધ્ય કાર્યોને સુસાધ્ય કરનારા કપીશ્વર! દેવોને કારાગૃહમાંથી મુક્ત કરાવનારા કેસરીનંદન! તુલસીદાસની વિષમ સ્થિતિ જોઈ કૃપાદ્રષ્ટિ કરો અને સકળ કષ્ટો હરી લો. |
| સવૈયા | ||
| 16 |
જાન સિરોમનિ હો હનુમાન સદા જન કે મન બાસ તિહારો । ઢારો બિગારો મૈં કાકો કહા કેહિ કારન ખીઝત હૌં તો તિહારો ॥ સાહેબ સેવક નાતે તો હાતો કિયો સો તહાં તુલસી કો ન ચારો । દોષ સુનાયે તૈં આગેહુఁ કો હોશિયાર હ્વૈં હોં મન તો હિય હારો (16) |
જ્ઞાનના શિખર હનુમાનજી! આપ સદા ભક્તોના હૃદયમાં વિરાજમાન છો. મારાથી થયેલી ભૂલો ક્ષમા કરો. આપના દાસની કષ્ટના સમયે રક્ષા કરવી એ આપનો ધર્મ છે. |
| 17 |
તેરે થપૈ ઉથપૈ ન મહેસ, થપૈ થિર કો કપિ જે ઉર ઘાલે । તેરે નિબાજે ગરીબ નિબાજ બિરાજત બૈરિન કે ઉર સાલે ॥ સંકટ સોચ સબૈ તુલસી લિયે નામ ફટૈ મકરી કે સે જાલે । બૂઢ ભયે બલિ મેરિહિં બાર, કિ હારિ પરે બહુતૈ નત પાલે (17) |
શિવજીથી પણ ન શમે તેવા સંકટો આપ લીલામાત્રમાં હરી લો છો. આપના નામસ્મરણથી સકળ દુઃખો રૂપી તણખલાં ઊડી જાય છે. આ કઠિન સમયે મારી રક્ષા કરો. |
| 18 |
સિંધુ તરે બડે બીર દલે ખલ, જારે હૈં લંક સે બંક મવાસે । તૈં રનિ કેહરિ કેહરિ કે બિદલે અરિ કુંજર છૈલ છવાસે ॥ તોસો સમત્થ સુસાહેબ સેઈ સહૈ તુલસી દુખ દોષ દવા સે । બાનરબાજ ! બઢે ખલ ખેચર, લીજત ક્યોં ન લપેટિ લવાસે (18) |
મહાસાગર ઓળંગી લંકા દહન કરનારા મહાવીર! સિંહ જેમ હાથીનો મર્દન કરે તેમ શત્રુઓનો નાશ કરનારા! આપના આશ્રયે રહેલા તુલસીદાસને શાનું દુઃખ? |
| 19 |
અચ્છ વિમર્દન કાનન ભાનિ દસાનન આનન ભા ન નિહારો । બારિદનાદ અકંપન કુંભકરન સે કુંજર કેહરિ વારો ॥ રામ પ્રતાપ હુતાસન, કચ્છ, વિપચ્છ, સમીર સમીર દુલારો । પાપ તે સાપ તે તાપ તિહૂఁ તેં સદા તુલસી કહ સો રખવારો (19) |
અક્ષયકુમારનો સંહાર કરી રાવણના મદને ઉતારનારા! ઇન્દ્રજિત અને કુંભકર્ણને ભસ્મ કરનારા અગ્નિ! પાપ, શાપ અને તાપ ત્રણેયથી તુલસીદાસનું રક્ષણ કરનારા આપ જ છો. |
| ઘનાક્ષરી | ||
| 20 |
જાનત જહાન હનુમાન કો નિવાજ્યો જન, મન અનુમાનિ બલિ બોલ ન બિસારિયે । સેવા જોગ તુલસી કબહુఁ કહા ચૂક પરી, સાહેબ સુભાવ કપિ સાહિબી સંભારિયે ॥ અપરાધી જાનિ કીજૈ સાસતિ સહસ ભાંતિ, મોદક મરૈ જો તાહિ માહુર ન મારિયે । સાહસી સમીર કે દુલારે રઘુબીર જૂ કે, બાఁહ પીર મહાબીર બેગિ હી નિવારિયે (20) |
જગદ્વિખ્યાત હનુમાનજી! આપના સેવક તુલસીદાસના અપરાધોને ધ્યાને ન લેતા, મારા બાહુની અસહ્ય પીડાને ત્વરિત શમાવો. |
| 21 |
બાલક બિલોકિ, બલિ બારેં તેં આપનો કિયો, દીનબંધુ દયા કીન્હીં નિરુપાધિ ન્યારિયે । રાવરો ભરોસો તુલસી કે, રાવરોઈ બલ, આસ રાવરીયૈ દાસ રાવરો વિચારિયે ॥ બડો બિકરાલ કલિ કાકો ન બિહાલ કિયો, માથે પગુ બલિ કો નિહારિ સો નિબારિયે । કેસરી કિસોર રનરોર બરજોર બીર, બાఁહ પીર રાહુ માતુ જ્યૌં પછારિ મારિયે (21) |
બાળપણથી જ મને આપનો દાસ સ્વીકારનારા દયાળુ! ઘોર કલિયુગના તાપથી તુલસીદાસની રક્ષા કરી, મારા બાહુની પીડાને રાહુની જેમ મર્દન કરી નાખો. |
| 22 |
ઉથપે થપનથિર થપે ઉથપનહાર, કેસરી કુમાર બલ આપનો સંબારિયે । રામ કે ગુલામનિ કો કામ તરુ રામદૂત, મોસે દીન દૂબરે કો તકિયા તિહારિયે ॥ સાહેબ સમર્થ તો સોં તુલસી કે માથે પર, સોઊ અપરાધ બિનુ બીર, બાఁધિ મારિયે । પોખરી બિસાલ બાఁહુ, બલિ, બારિચર પીર, મકરી જ્યોં પકરિ કે બદન બિદારિયે (22) |
સર્જન અને સંહારની શક્તિ ધરાવનારા રામદૂત! તુલસીદાસના શીશ પર આપનો અભયહસ્ત છે. મારા હાથની અસહ્ય પીડાને કમળના નાળની જેમ તોડી ફેંકો. |
| 23 |
રામ કો સનેહ, રામ સાહસ લખન સિય, રામ કી ભગતિ, સોચ સંકટ નિવારિયે । મુદ મરકટ રોગ બારિનિધિ હેરિ હારે, જીવ જામવંત કો ભરોસો તેરો ભારિયે ॥ કૂદિયે કૃપાલ તુલસી સુપ્રેમ પબ્બયતેં, સુથલ સુબેલ ભાલૂ બૈઠિ કૈ વિચારિયે । મહાબીર બાఁકુરે બરાકી બાఁહ પીર ક્યોં ન, લંકિની જ્યોં લાત ઘાત હી મરોરિ મારિયે (23) |
રામનો પ્રેમ, લક્ષ્મણનું ધૈર્ય અને સીતાજીની ભક્તિથી કષ્ટો હરનારા! સંજીવની લાવનારા હનુમાનજી, લંકિનીને પ્રહાર કર્યો તેમ મારી પીડાને દૂર કરો. |
| 24 |
લોક પરલોકહુఁ તિલોક ન વિલોકિયત, તોસે સમરથ ચષ ચારિહૂఁ નિહારિયે । કર્મ, કાલ, લોકપાલ, અગ જગ જીવજાલ, નાથ હાથ સબ નિજ મહિમા બિચારિયે ॥ ખાસ દાસ રાવરો, નિવાસ તેરો તાસુ ઉર, તુલસી સો, દેવ દુખી દેખિઅત ભારિયે । બાત તરુમૂલ બાఁહૂસૂલ કપિકચ્છુ બેલિ, ઉપજી સકેલિ કપિ કેલિ હી ઉખારિયે (24) |
ત્રિલોકમાં આપનાથી સમર્થ કોઈ નથી. કર્મ, કાળ અને લોકપાળો સકળ આપના આધીન છે. તુલસીદાસના બાહુની પીડાને મૂળમાંથી ઉખાડી ફેંકો. |
| 25 |
કરમ કરાલ કંસ ભૂમિપાલ કે ભરોસે, બકી બક ભગિની કાહૂ તેં કહા ડરૈગી । બડી બિકરાલ બાલ ઘાતિની ન જાત કહિ, બાఁહૂ બલ બાલક છબીલે છોટે છરૈગી ॥ આઈ હૈ બનાઈ બેષ આપ હી બિચારિ દેખ, પાપ જાય સબ કો ગુની કે પાલે પરૈગી । પૂતના પિસાચિની જ્યૌં કપિ કાન્હ તુલસી કી, બાఁહ પીર મહાબીર તેરે મારે મરૈગી (25) |
કંસ જેવા અસુરોએ પૂતના મોકલી તેમ આ અસહ્ય હાથનો દુખાવો મને પીડી રહ્યો છે. કૃષ્ણે પૂતનાનો નાશ કર્યો તેમ હનુમાનજી આ રોગનો વિનાશ કરો. |
| 26 |
ભાલ કી કિ કાલ કી કિ રોષ કી ત્રિદોષ કી હૈ, બેદન બિષમ પાપ તાપ છલ છાఁહ કી । કરમન કૂટ કી કિ જંત્ર મંત્ર બૂટ કી, પરાહિ જાહિ પાપિની મલીન મન માఁહ કી ॥ પૈહહિ સજાય, નત કહત બજાય તોહિ, બાબરી ન હોહિ બાનિ જાનિ કપિ નાఁહ કી । આન હનુમાન કી દુહાઈ બલવાન કી, સપથ મહાબીર કી જો રહૈ પીર બાఁહ કી (26) |
વિધિનું વિધાન હોય, કાળનો પ્રભાવ હોય કે મંત્ર-તંત્રનો દુષ્પ્રભાવ હોય; ગમે તે હોય, હનુમાનજીના સમ છે, આ બાહુની પીડા ત્વરિત શાંત થવી જોઈએ. |
| 27 |
સિંહિકા સఁહારિ બલ સુરસા સુધારિ છલ, લંકિની પછારિ મારિ બાટિકા ઉજારી હૈ । લંક પરજારિ મકરી બિદારિ બાર બાર, જાતુધાન ધારિ ધૂરિ ધાની કરિ ડારી હૈ ॥ તોરિ જમકાતરિ મંદોદરી કઠોરિ આની, રાવન કી રાની મેઘનાદ મહતારી હૈ । ભીર બાఁહ પીર કી નિપટ રાખી મહાબીર, કૌન કે સકોચ તુલસી કે સોચ ભારી હૈ (27) |
સિંહિકા, સુરસા અને લંકિનીને પરાસ્ત કરનારા મહાવીર! રાવણની અશોકવાટિકાનો ઉછેદ કરનારા! તુલસીદાસના બાહુની કઠોર પીડા દૂર કરો. |
| 28 |
તેરો બાલિ કેલિ બીર સુનિ સહમત ધીર, ભૂલત સરીર સુધિ સક્ર રવિ રાહુ કી । તેરી બાఁહ બસત બિસોક લોક પાલ સબ, તેરો નામ લેત રહૈં આરતિ ન કાહુ કી ॥ સામ દામ ભેદ વિધિ બેદહૂ લબેદ સિધિ, હાથ કપિનાથ હી કે ચોટી ચોર સાહુ કી । આલસ અનખ પરિહાસ કૈ સિખાવન હૈ, એતે દિન રહી પીર તુલસી કે બાહુ કી (28) |
આપના પરાક્રમથી ઇન્દ્ર, સૂર્ય અને રાહુ કાંપે છે. આપના રક્ષણ હેઠળ લોકપાળો નિર્ભય છે. તુલસીદાસના બાહુની પીડા હરવામાં વિલંબ શા માટે? |
| 29 |
ટૂકનિ કો ઘર ઘર ડોલત કఁગાલ બોલિ, બાલ જ્યોં કૃપાલ નત પાલ પાલિ પોસો હૈ । કીન્હી હૈ સఁભાર સાર અఁજની કુમાર બીર, આપનો બિસારિ હૈં ન મેરેહૂ ભરોસો હૈ ॥ ઇતનો પરેખો સબ ભાંતિ સમરથ આજુ, કપિરાજ સાંચી કહૌં કો તિલોક તોસો હૈ । સાસતિ સહત દાસ કીજે પેખિ પરિહાસ, ચીરી કો મરન ખેલ બાલકનિ કોસો હૈ (29) |
ઘર-ઘર ભિક્ષા માંગતા મને આપની કૃપાથી પાળી-પોષી મોટો કર્યો. અંજનીકુમાર! તુલસીદાસની આ તીવ્ર પીડાને દૂર કરી રક્ષા કરો. |
| 30 |
આપને હી પાપ તેં ત્રિપાત તેં કિ સાપ તેં, બઢી હૈ બાఁહ બેદન કહી ન સહિ જાતિ હૈ । ઔષધ અનેક જંત્ર મંત્ર ટોટકાદિ કિયે, બાદિ ભયે દેવતા મનાયે અધીકાતિ હૈ ॥ કરતાર, ભરતાર, હરતાર, કર્મ કાલ, કો હૈ જગજાલ જો ન માનત ઇતાતિ હૈ । ચેરો તેરો તુલસી તૂ મેરો કહ્યો રામ દૂત, ઢીલ તેરી બીર મોહિ પીર તેં પિરાતિ હૈ (30) |
મારા પાપો કે શાપોને લીધે બાહુમાં અસહ્ય પીડા થઈ છે. અનેક ઔષધો અને મંત્રો નિષ્ફળ ગયા છે. હે રામદૂત! આપનો વિલંબ મને અતિ પીડા આપી રહ્યો છે. |
| 31 |
દૂત રામ રાય કો, સપૂત પૂત વાય કો, સમત્વ હાથ પાય કો સહાય અસહાય કો । બાఁકી બિરદાવલી બિદિત બેદ ગાઇયત, રાવન સો ભટ ભયો મુઠિકા કે ધાય કો ॥ એતે બડે સાહેબ સમર્થ કો નિવાજો આજ, સીદત સુસેવક બચન મન કાય કો । થોરી બાఁહ પીર કી બડી ગલાનિ તુલસી કો, કૌન પાપ કોપ, લોપ પ્રકટ પ્રભાય કો (31) |
રામરાયના દૂત, વાયુપુત્ર! રાવણને એક જ મુષ્ટિકાથી મૂર્છિત કરનારા! તુલસીદાસની આ નાની બાહુ પીડા નિવારવા આપનો કોપ અને કૃપા પ્રગટ કરો. |
| 32 |
દેવી દેવ દનુજ મનુજ મુનિ સિદ્ધ નાગ, છોટે બડે જીવ જેતે ચેતન અચેત હૈમ્ । પૂતના પિસાચી જાતુધાની જાતુધાન બાગ, રામ દૂત કી રજાઈ માથે માનિ લેત હૈમ્ ॥ ઘોર જંત્ર મંત્ર કૂટ કપટ કુરોગ જોગ, હનુમાન આન સુનિ છાડત નિકેત હૈમ્ । ક્રોધ કીજે કર્મ કો પ્રબોધ કીજે તુલસી કો, સોધ કીજે તિનકો જો દોષ દુખ દેત હૈમ્ (32) |
દેવો, માનવો અને અસુરો સકળ રામદૂતની આજ્ઞા શિરોધાર્ય કરે છે. મંત્ર-તંત્ર અને રોગો હનુમાનજીનું નામ સાંભળતા જ પલાયન થઈ જાય છે. મારા કષ્ટો દૂર કરો. |
| 33 |
તેરે બલ બાનર જિતાયે રન રાવન સોં, તેરે ઘાલે જાતુધાન ભયે ઘર ઘર કે । તેરે બલ રામ રાજ કિયે સબ સુર કાજ, સકલ સમાજ સાજ સાજે રઘુબર કે ॥ તેરો ગુનગાન સુનિ ગીરબાન પુલકત, સજલ બિલોચન બિરંચિ હરિહર કે । તુલસી કે માથે પર હાથ ફેરો કીસ નાથ, દેખિયે ન દાસ દુખી તોસો કનિગર કે (33) |
આપના બળથી રામે રાવણને જીત્યો અને દેવો નિર્ભય થયા. તુલસીદાસના મસ્તક પર અભયહસ્ત મૂકી આપના દાસનું દુઃખ શમાવો. |
| 34 |
પાલો તેરે ટૂક કો પરેહૂ ચૂક મૂકિયે ન, કૂર કૌડી દૂકો હૌં આપની ઓર હેરિયે । ભોરાનાથ ભોરે હી સરોષ હોત થોરે દોષ, પોષિ તોષિ થાપિ આપનો ન અવ ડેરિયે ॥ અఁબુ તૂ હૌં અఁબુ ચૂર, અఁબુ તૂ હૌં ડિંભ સો ન, બૂઝિયે બિલંબ અવલંબ મેરે તેરિયે । બાલક બિકલ જાનિ પાહિ પ્રેમ પહિચાનિ, તુલસી કી બાఁહ પર લામી લૂમ ફેરિયે (34) |
નાની ભૂલો માટે મને ત્યજી ન દેશો. બાળક રડે ત્યારે માતા તેને છાતીએ સરસો ચાંપે તેમ તુલસીદાસના બાહુ પર આપની પૂંછડી ફેરવી પીડા હરી લો. |
| 35 |
ઘેરિ લિયો રોગનિ, કુજોગનિ, કુલોગનિ જ્યૌં, બાસર જલદ ઘન ઘટા ધુકિ ધાઈ હૈ । બરસત બારિ પીર જારિયે જવાસે જસ, રોષ બિનુ દોષ ધૂમ મૂલ મલિનાઈ હૈ ॥ કરુનાનિધાન હનુમાન મહા બલવાન, હેરિ હఁસિ હાఁકિ ફૂંકિ ફૌંજૈ તે ઉડાઈ હૈ । ખાયે હુતો તુલસી કુરોગ રાઢ રાકસનિ, કેસરી કિસોર રાખે બીર બરિઆઈ હૈ (35) |
રોગો અને દુષ્ટ શક્તિઓ મને વાદળોની જેમ ઘેરી વળ્યા છે. કરુણાનિધાન હનુમાનજી, આપના હૂંકાર માત્રથી તેમને ઉડાડી મારી રક્ષા કરો. |
| સવૈયા | ||
| 36 |
રામ ગુલામ તુ હી હનુમાન ગોસાఁઈ સુસાఁઈ સદા અનુકૂલો । પાલ્યો હૌં બાલ જ્યોં આખર દૂ પિતુ માતુ સોં મંગલ મોદ સમૂલો ॥ બાఁહ કી બેદન બાఁહ પગાર પુકારત આરત આનఁદ ભૂલો । શ્રી રઘુબીર નિવારિયે પીર રહૌં દરબાર પરો લટિ લૂલો (36) |
રામદાસ હનુમાનજી, મારા માતા-પિતા સમાન! મારા બાહુની અસહ્ય પીડાની શ્રી રઘુવીરના દરબારમાં વિનંતી કરી મારી રક્ષા કરો. |
| ઘનાક્ષરી | ||
| 37 |
કાલ કી કરાલતા કરમ કઠિનાઈ કીધૌ, પાપ કે પ્રભાવ કી સુભાય બાય બાવરે । બેદન કુભાఁતિ સો સહી ન જાતિ રાતિ દિન, સોઈ બાఁહ ગહી જો ગહી સમીર ડાબરે ॥ લાયો તરુ તુલસી તિહારો સો નિહારિ બારિ, સીંચિયે મલીન ભો તયો હૈ તિહુఁ તાવરે । ભૂતનિ કી આપની પરાયે કી કૃપા નિધાન, જાનિયત સબહી કી રીતિ રામ રાવરે (37) |
કાળની કરાલતા અને પાપના પ્રભાવથી બાહુમાં કઠોર પીડા થઈ છે. તુલસીદાસરૂપી વાવેલા વૃક્ષને સિંચીને આ રોગથી બચાવો. |
| 38 |
પાఁય પીર પેટ પીર બાఁહ પીર મુંહ પીર, જર જર સકલ પીર મી હૈ । દેવ ભૂત પિતર કરમ ખલ કાલ ગ્રહ, મોહિ પર દવરિ દમાનક સી દી હૈ ॥ હૌં તો બિનુ મોલ કે બિકાનો બલિ બારે હીતેં, ઓટ રામ નામ કી લલાટ લિખિ લી હૈ । કુఁભજ કે કિંકર બિકલ બૂઢે ગોખુરનિ, હાય રામ રાય ઐસી હાલ કહૂఁ ભી હૈ (38) |
પગ, પેટ, હાથ અને મુખની પીડાથી દેહ જર્જરીત થયો છે. રામનામનો આશ્રય લેનારા મને આ વ્યાધિઓમાંથી મુક્ત કરો. |
| 39 |
બાહુક સુબાહુ નીચ લીચર મરીચ મિલિ, મુఁહ પીર કેતુજા કુરોગ જાતુધાન હૈ । રામ નામ જપ જાગ કિયો ચહોં સાનુરાગ, કાલ કૈસે દૂત ભૂત કહા મેરે માન હૈ ॥ સુમિરે સહાય રામ લખન આખર દઊઉ, જિનકે સમૂહ સાકે જાગત જહાન હૈ । તુલસી સఁભારિ તાડકા સఁહારિ ભારિ ભટ, બેધે બરગદ સે બનાઈ બાનવાન હૈ (39) |
મરીચ અને સુબાહુની જેમ રોગો મારા મુખ અને હાથને પીડી રહ્યા છે. શ્રી રામનામ જપથી તાડકાનો સંહાર કર્યો તેમ આ રોગોને ભસ્મ કરો. |
| 40 |
બાલપને સૂધે મન રામ સનમુખ ભયો, રામ નામ લેત માఁગિ ખાત ટૂક ટાક હૌમ્ । પરયો લોક રીતિ મેં પુનીત પ્રીતિ રામ રાય, મોહ બસ બૈઠો તોરિ તરકિ તરાક હૌમ્ ॥ ખોટે ખોટે આચરન આચરત અપનાયો, અંજની કુમાર સોધ્યો રામપાનિ પાક હૌમ્ । તુલસી ગુસાఁઈ ભયો ભોંડે દિન ભૂલ ગયો, તાકો ફલ પાવત નિદાન પરિપાક હૌમ્ (40) |
બાળપણથી સરળ મનથી રામનામ જપીને જીવ્યો છું. અંજનીકુમારે મને પાવન કરી રામકૃપાનો પાત્ર બનાવ્યો છે. ગોસ્વામીજી, મારા કષ્ટો હરો. |
| 41 |
અસન બસન હીન બિષમ બિષાદ લીન, દેખિ દીન દૂબરો કરૈ ન હાય હાય કો । તુલસી અનાથ સો સનાથ રઘુનાથ કિયો, દિયો ફલ સીલ સિંધુ આપને સુભાય કો ॥ નીચ યહિ બીચ પતિ પાઇ ભરુ હાઈગો, બિહાઇ પ્રભુ ભજન બચન મન કાય કો । તા તેં તનુ પેષિયત ઘોર બરતોર મિસ, ફૂટિ ફૂટિ નિકસત લોન રામ રાય કો (41) |
અનાથ તુલસીદાસને રઘુનાથે સનાથ કર્યો. કાયા, વચન અને મનથી હું રામનો દાસ છું. મારા દેહની આ પીડાને રામકૃપાથી શાંત કરો. |
| 42 |
જીઓ જગ જાનકી જીવન કો કહાઇ જન, મરિબે કો બારાનસી બારિ સુર સરિ કો । તુલસી કે દોહૂఁ હાથ મોદક હૈં ઐસે ઠાఁઊ, જાકે જિયે મુયે સોચ કરિહૈં ન લરિ કો ॥ મો કો ઝૂఁટો સાఁચો લોગ રામ કૌ કહત સબ, મેરે મન માન હૈ ન હર કો ન હરિ કો । ભારી પીર દુસહ સરીર તેં બિહાલ હોત, સોઊ રઘુબીર બિનુ સકૈ દૂર કરિ કો (42) |
સીતાપતિના દાસ બની જીવવું અને કાશીમાં ગંગા કિનારે દેહત્યાગ કરવો એ મારું સૌભાગ્ય છે. બાહુની આ પીડાને માત્ર રઘુવીર જ દૂર કરી શકે છે. |
| 43 |
સીતાપતિ સાહેબ સહાય હનુમાન નિત, હિત ઉપદેશ કો મહેસ માનો ગુરુ કૈ । માનસ બચન કાય સરન તિહારે પાఁય, તુમ્હરે ભરોસે સુર મૈં ન જાને સુર કૈ ॥ બ્યાધિ ભૂત જનિત ઉપાધિ કાહુ ખલ કી, સમાધિ કી જૈ તુલસી કો જાનિ જન ફુર કૈ । કપિનાથ રઘુનાથ ભોલાનાથ ભૂતનાથ, રોગ સિંધુ ક્યોં ન ડારિયત ગાય ખુર કૈ (43) |
સીતાપતિનો અભય, હનુમાનજીની સહાય અને શિવજીનો ઉપદેશ મારી રક્ષા કવચ છે. રોગ અને ભૂતોના સાગરમાંથી તુલસીદાસને પાર ઉતારો. |
| 44 |
કહોં હનુમાન સોં સુજાન રામ રાય સોં, કૃપાનિધાન સંકર સોં સાવધાન સુનિયે । હરષ વિષાદ રાગ રોષ ગુન દોષ મી, બિરચી બિરંચી સબ દેખિયત દુનિયે ॥ માયા જીવ કાલ કે કરમ કે સુભાય કે, કરૈયા રામ બેદ કહેં સાఁચી મન ગુનિયે । તુમ્હ તેં કહા ન હોય હા હા સો બુઝૈયે મોહિં, હૌં હૂఁ રહોં મૌનહી વયો સો જાનિ લુનિયે (44) |
હું હનુમાનજી, સજ્જન રાજારામ અને શંકરજીને પ્રાર્થના કરું છું. માયા અને કર્મ રામજીના આધીન છે. આપનાથી અશક્ય કંઈ નથી એ જાણી શાંત થયો છું. |
શ્રી હનુમાન બાહુક ઇતિહાસ | History
શ્રી હનુમાન બાહુક ગોસ્વામી તુલસીદાસજી દ્વારા રચિત એક અત્યંત પ્રભાવશાળી અને શક્તિશાળી સ્તોત્ર છે. માન્યતા છે કે જ્યારે તુલસીદાસજી વાઈ રોગ, સંધિવા અને બાહુ (હાથ) ની અસહ્ય પીડાથી પીડાતા હતા, ત્યારે તેમણે હનુમાનજીની સ્તુતિમાં આ પાઠની રચના કરી હતી. આ પાઠના પ્રભાવથી તેમની સકળ પીડા ત્વરિત શમી ગઈ હતી. તેથી શારીરિક કષ્ટો અને રોગોમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે તેને અચૂક ઉપાય માનવામાં આવે છે.
પરમ રક્ષા માટે ભક્તો શ્રી હનુમાન ચાલીસા ગુજરાતી અને શ્રી હનુમાન અષ્ટક ગુજરાતી પણ પાઠ કરે છે.
પાઠના નિયમો અને સાચો સમય | Rules & Time
શ્રી હનુમાન બાહુક અત્યંત પ્રભાવશાળી પાઠ છે, તેથી આ કરતી વખતે કેટલાક ખાસ નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે:
- સંકલ્પ: વિશેષ હેતુ અથવા ગંભીર સંકટ આવે ત્યારે જ સંકલ્પ લઈને આ પાઠ કરવો જોઈએ. નાના-મોટા કારણો માટે આ પાઠ કરવાનું ટાળો.
- પવિત્રતા: પૂર્ણ શારીરિક અને માનસિક શુદ્ધિ અનિવાર્ય છે. લાલ વસ્ત્રો પહેરવા અને લાલ આસનનો ઉપયોગ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે.
- બ્રહ્મચર્ય: પાઠના દિવસોમાં પૂર્ણ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો અને સાત્વિક આહાર જ લો.
- દીપક: પાઠ સમયે શુદ્ધ ઘી અથવા ચમેલીના તેલનો દિવો પ્રજ્વલિત કરો.
સાચો સમય: આ પાઠ મંગળવાર કે શનિવારથી શરૂ કરવો શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. સવારે કે સાંજે અનુકૂળ સમયે કરી શકાય છે, પરંતુ સમય અને સ્થાન એક જ હોવું જોઈએ.
શ્રી હનુમાન બાહુક પાઠના લાભ | Benefits
૧) શારીરિક કષ્ટોમાંથી મુક્તિ
શ્રી હનુમાન બાહુક પાઠ વિશેષરૂપે વાઈ રોગ, સંધિવા, સાંધાના દુખાવા અને હાથની પીડા શમાવવામાં રામબાણ માનવામાં આવે છે.
૨) નકારાત્મક શક્તિઓનો વિનાશ
આના નિયમિત પાઠથી ભક્તની આસપાસ દિવ્ય રક્ષા કવચ બને છે અને દૃષ્ટિદોષ તથા નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ થાય છે.
૩) સંકટ નિવારણ
જીવનની વિષમ પરિસ્થિતિઓ, અજ્ઞાત ભય અને માનસિક અશાંતિ દૂર કરવામાં આ સ્તોત્ર અત્યંત સહાયક છે.
૪) મનોકામના પૂર્તિ
શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક કરવામાં આવતો પાઠ ભક્તોની સકળ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
૫) ભયમુક્ત જીવન
કોઈપણ પ્રકારનો અજ્ઞાત ભય અને માનસિક તણાવ દૂર કરી આત્મવિશ્વાસમાં વધારો કરે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો | FAQ
શું આપણે રોજ શ્રી હનુમાન બાહુક પાઠ કરી શકીએ?
શ્રી હનુમાન બાહુક અત્યંત ઉગ્ર અને શક્તિશાળી પાઠ છે. જ્યારે કોઈ મોટું સંકટ કે શારીરિક રોગ આવે ત્યારે જ આ પાઠ કરવો જોઈએ. નિત્ય પૂજા માટે શ્રી હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવો શ્રેષ્ઠ છે.
શ્રી હનુમાન બાહુક કેટલી વાર પાઠ કરવો જોઈએ?
સંકટ સમયે સંકલ્પ લઈને સતત 21 અથવા 41 દિવસ સુધી પાઠ કરવો જોઈએ. વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં એક જ બેઠકમાં 3, 7, 11 કે 21 વાર પણ પાઠ કરવામાં આવે છે.
હનુમાન બાહુકમાં શ્રી રામજીના સમ શા માટે આપવામાં આવે છે?
હનુમાન બાહુકમાં ભક્ત અત્યંત વ્યાકુલ થઈને હનુમાનજીને તેમના સૌથી પ્રિય શ્રી રામજીના સમ આપે છે જેથી તેઓ ત્વરિત આવીને રક્ષા કરે.
શું મહિલાઓ શ્રી હનુમાન બાહુક પાઠ કરી શકે?
હા, કઠિન સમયે મહિલાઓ પણ શુદ્ધ મનથી અને પવિત્રતા સાથે શ્રી હનુમાન બાહુક પાઠ કરી શકે છે.
Hanuman