हनुमान चालीसा कसले लेखेका हुन्?

हनुमान चालीसाको रचना महान कवि गोस्वामी तुलसीदास जीले १६औं शताब्दीमा अवधी भाषामा गरेका थिए।

हनुमान चालीसा पढ्दा के लाभ हुन्छ?

हनुमान चालीसाको नियमित पाठबाट आध्यात्मिक शक्ति, साहस, मानसिक शान्ति मिल्छ र जीवनका बाधा र डरहरू हट्छन्।

श्री हनुमान चालीसा नेपालीमा

सम्पूर्ण चालीसाको पाठ गर्नुहोस् र यसको गहिरो अर्थ, इतिहास र नियमहरूको बारेमा जान्नुहोस्।

पाठ सुरु गर्नुहोस् नेपाली अर्थ जान्नुहोस्

दोहा

श्री गुरु चरण सरोज रज निजमन मुकुर सुधारि ।
वरणौ रघुवर विमलयश जो दायक फलचारि ॥

बुद्धिहीन तनुजानिकै सुमिरौ पवन कुमार ।
बल बुद्धि विद्या देहु मोहि हरहु कलेश विकार ॥

ध्यानम्

गोष्पदीकृत वाराशिं मशकीकृत राक्षसम् ।
रामायण महामाला रत्नं वंदे-(अ)निलात्मजम् ॥
यत्र यत्र रघुनाथ कीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकांजलिम् ।
भाष्पवारि परिपूर्ण लोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥

चौपाई

जय हनुमान ज्ञान गुण सागर ।
जय कपीश तिहु लोक उजागर ॥ (१)

रामदूत अतुलित बलधामा ।
अंजनि पुत्र पवनसुत नामा ॥ (२)

महावीर विक्रम बजरंगी ।
कुमति निवार सुमति के संगी ॥ (३)

कंचन वरण विराज सुवेशा ।
कानन कुंडल कुंचित केशा ॥ (४)

हाथवज्र औ ध्वजा विराजै ।
कांथे मूंज जनेवू साजै ॥ (५)

शंकर सुवन केसरी नंदन ।
तेज प्रताप महा जग वंदन ॥ (६)

विद्यावान गुणी अति चातुर ।
राम काज करिवे को आतुर ॥ (७)

प्रभु चरित्र सुनिवे को रसिया ।
रामलखन सीता मन बसिया ॥ (८)

सूक्ष्म रूपधरि सियहि दिखावा ।
विकट रूपधरि लंक जलावा ॥ (९)

भीम रूपधरि असुर संहारे ।
रामचंद्र के काज संवारे ॥ (१०)

लाय संजीवन लखन जियाये ।
श्री रघुवीर हरषि उरलाये ॥ (११)

रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई ।
तुम मम प्रिय भरत सम भाई ॥ (१२)

सहस्र वदन तुम्हरो यशगावै ।
अस कहि श्रीपति कंठ लगावै ॥ (१३)

सनकादिक ब्रह्मादि मुनीशा ।
नारद शारद सहित अहीशा ॥ (१४)

यम कुबेर दिगपाल जहां ते ।
कवि कोविद कहि सके कहां ते ॥ (१५)

तुम उपकार सुग्रीवहि कीन्हा ।
राम मिलाय राजपद दीन्हा ॥ (१६)

तुम्हरो मंत्र विभीषण माना ।
लंकेश्वर भये सब जग जाना ॥ (१७)

युग सहस्र योजन पर भानू ।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥ (१८)

प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माही ।
जलधि लांघि गये अचरज नाही ॥ (१९)

दुर्गम काज जगत के जेते ।
सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते ॥ (२०)

राम दुआरे तुम रखवारे ।
होत न आज्ञा बिनु पैसारे ॥ (२१)

सब सुख लहै तुम्हारी शरणा ।
तुम रक्षक काहू को डर ना ॥ (२२)

आपन तेज सम्हारो आपै ।
तीनों लोक हांक ते कांपै ॥ (२३)

भूत पिशाच निकट नहि आवै ।
महावीर जब नाम सुनावै ॥ (२४)

नासै रोग हरै सब पीरा ।
जपत निरंतर हनुमत वीरा ॥ (२५)

संकट से हनुमान छुडावै ।
मन क्रम वचन ध्यान जो लावै ॥ (२६)

सब पर राम तपस्वी राजा ।
तिनके काज सकल तुम साजा ॥ (२७)

और मनोरथ जो कोयि लावै ।
तासु अमित जीवन फल पावै ॥ (२८)

चारो युग प्रताप तुम्हारा ।
है परसिद्ध जगत उजियारा ॥ (२९)

साधु संत के तुम रखवारे ।
असुर निकंदन राम दुलारे ॥ (३०)

अष्ठसिद्धि नव निधि के दाता ।
अस वर दीन्ह जानकी माता ॥ (३१)

राम रसायन तुम्हारे पासा ।
सदा रहो रघुपति के दासा ॥ (३२)

तुम्हरे भजन राम को पावै ।
जन्म जन्म के दुख बिसरावै ॥ (३३)

अंत काल रघुपति पुर जायी ।
जहां जन्म हरिभक्त कहायी ॥ (३४)

और देवता चित्त न धरयी ।
हनुमत सेयि सर्व सुख करयी ॥ (३५)

संकट कटै मिटै सब पीरा ।
जो सुमिरै हनुमत बल वीरा ॥ (३६)

जै जै जै हनुमान गोसायी ।
कृपा करहु गुरुदेव की नायी ॥ (३७)

यह शत वार पाठ कर कोयी ।
छूटहि बंदि महा सुख होयी ॥ (३८)

जो यह पड़ै हनुमान चालीसा ।
होय सिद्धि साखी गौरीशा ॥ (३९)

तुलसीदास सदा हरि चेरा ।
कीजै नाथ हृदय मह डेरा ॥ (४०)

दोहा

पवन तनय संकट हरण - मंगल मूरति रूप् ।
राम लखन सीता सहित - हृदय बसहु सुरभूप् ॥

📄 PDF

Text Size

हनुमान चालीसाको सम्पूर्ण नेपाली अर्थ

#	चौपाई / दोहा (Verse)	नेपाली अर्थ (Meaning)
दोहा	श्रीगुरु चरण सरोज रज, निज मनु मुकुर सुधारि। बरणउँ रघुवर बिमल यश, जो दायक फल चारि॥	श्री गुरु महाराजको चरण कमलको धुलोले आफ्नो मनरूपी दर्पणलाई पवित्र गरेर म श्री रघुवीरको निर्मल यशको वर्णन गर्दछु, जो चारै फल—धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष—दिनेवाला हुनुहुन्छ।
दोहा	बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन कुमार। बल बुद्धि विद्या देहु मोहिं, हरहु कलेश विकार॥	हे पवनपुत्र! मलाई बुद्धिहीन शरीर भएको जानीकन तपाईंको स्मरण गर्दछु। मलाई बल, बुद्धि र विद्या प्रदान गर्नुहोस् र मेरो सम्पूर्ण दुःख र दोषहरूलाई नष्ट गरिदिनुहोस्।
ध्यानम्	गोष्पदीकृत वाराशिं मशकीकृत राक्षसम् । रामायण महामाला रत्नं वंदे-(अ)निलात्मजम् ॥ यत्र यत्र रघुनाथ कीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकांजलिम् । भाष्पवारि परिपूर्ण लोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥	जसले समुद्रलाई गाईको खुरको खाडलजस्तो र राक्षसहरूलाई मच्छरजस्तो सानो बनाए, जो रामायणरूपी महामालाका रत्न हुनुहुन्छ, त्यस्ता पवनपुत्र अनिलात्मजलाई म वन्दना गर्दछु। जहाँ-जहाँ रघुनाथको कीर्तन हुन्छ, त्यहाँ-त्यहाँ जसका आँखामा आनन्दका आँसु भरिन्छन् र शिर झुकाउँछन्, त्यस्ता राक्षसांतक मारुतिलाई नमस्कार गर्नुहोस्।
१	जय हनुमान ज्ञान गुण सागर। जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥	हे हनुमानजी! तपाईंको जय होस्, तपाईं ज्ञान र गुणका सागर हुनुहुन्छ। हे वानरराज! तपाईंको कीर्ति तीनै लोकमा फैलिएको छ।
२	राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥	तपाईं श्रीरामका दूत र अपार बलका धाम हुनुहुन्छ। तपाईं माता अन्जनाको पुत्र र पवनपुत्रका नामले चिनिनुहुन्छ।
३	महाबीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमति के संगी॥	तपाईं महावीर र पराक्रमी हुनुहुन्छ, तपाईंको शरीर बज्रजस्तै कडा छ। तपाईं दुष्ट बुद्धि हटाएर सुबुद्धिका साथी बन्नुहुन्छ।
४	कंचन बरण बिराज सुबेशा। कानन कुंडल कुंचित केसा॥	तपाईंको शरीर सुनको रङजस्तै छ, तपाईंको भेष राम्रो छ। तपाईंको कानमा कुण्डल छ र केश घुम्रेका छन्।
५	हाथवज्र औ ध्वजा विराजै । कांथे मूंज जनेवू साजै ॥	तपाईंको हातमा बज्र र ध्वजा सुहाउँछ, तपाईंको काँधमा मूँजको जनेऊ शोभा दिन्छ।
६	शंकर-सुवन केशरी-नन्दन। तेज प्रताप महा जग-वन्दन॥	तपाईं भगवान शंकरको अवतार र केशरीका पुत्र हुनुहुन्छ। तपाईंको तेज र प्रतापको सारा संसारले वन्दना गर्दछ।
७	विद्यावान गुणी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर॥	तपाईं विद्यावान, गुणी र अत्यन्त चतुर हुनुहुन्छ। तपाईं श्रीरामको कार्य गर्न सधैं तत्पर रहनुहुन्छ।
८	प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। रामलखन सीता मन बसिया॥	तपाईं श्रीरामको चरित्र सुन्नमा रुचि राख्नुहुन्छ। श्रीराम, लक्ष्मण र सीता सदा तपाईंको मनमा बास गर्नुहुन्छ।
९	सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा॥	तपाईंले सूक्ष्म रूप लिएर माता सीतालाई दर्शन दिनुभयो र विकट रूप लिएर लंका जलाउनुभयो।
१०	भीम रूप धरि असुर सँहारे। रामचंद्र के काज सँवारे॥	तपाईंले विशाल रूप लिएर राक्षसहरूलाई संहार गर्नुभयो र श्रीरामको कार्य सफल पार्नुभयो।
११	लाय सजीवन लखन जियाये। श्रीरघुबीर हरषि उर लाये॥	तपाईंले संजीवनी बुटी ल्याएर लक्ष्मणजीलाई बचाउनुभयो, जसबाट खुसी भएर श्रीरामले तपाईंलाई अङ्कमाल गर्नुभयो।
१२	रघुपति कीन्ही बहुत बडाई। तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥	श्रीरामले तपाईंको धेरै प्रशंसा गर्दै भन्नुभयो—"तिमी मलाई भरतजस्तै प्रिय भाइ हौ।"
१३	सहस्र वदन तुम्हरो यशगावैं। अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥	हजार मुख भएका शेषनागले पनि तपाईंको यश गाउँछन्, यसो भन्दै श्रीरामले तपाईंलाई अङ्कमाल गर्नुभयो।
१४	सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा॥	सनक, सनन्दन, ब्रह्मा, नारद, शारदा र शेषनागले पनि तपाईंको महिमाको वर्णन गर्दछन्।
१५	यम कुबेर दिगपाल जहाँ ते। कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥	यमराज, कुबेर, दिशाका रक्षकहरू—कसैले पनि तपाईंको पूर्ण महिमा गाउन सक्दैनन्।
१६	तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा॥	तपाईंले सुग्रीवमाथि ठूलो उपकार गर्नुभयो, श्रीरामसँग भेट गराइदिनुभयो र उनलाई राज्य दिलाउनुभयो।
१७	तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना। लंकेस्वर भए सब जग जाना॥	तपाईंको सल्लाह विभीषणले माने, जसले गर्दा उनी लंकाका राजा भए, यो सारा संसारलाई थाहा छ।
१८	जुग सहस्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥	हजारौं योजन टाढा रहेको सूर्यलाई तपाईंले मीठो फल सम्झेर निल्नुभयो।
१९	प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥	प्रभु श्रीरामको औंठी मुखमा राखेर तपाईंले सागर पार गर्नुभयो, यसमा कुनै अचम्म छैन।
२०	दुर्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥	संसारका जति पनि कठिन कार्यहरू छन्, तपाईंको अनुग्रहबाट ती सबै सुगम हुन्छन्।
२१	राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥	तपाईं श्रीरामको ढोकाका रखवाला हुनुहुन्छ, तपाईंको आज्ञा बिना त्यहाँ कसैले प्रवेश गर्न सक्दैन।
२२	सब सुख लहै तुम्हारी सरना। तुम रच्छक काहू को डर ना॥	तपाईंको शरणमा आउनेले सबै सुख पाउँछन्। तपाईं रक्षक हुनुभएपछि कसैको डर रहँदैन।
२३	आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हाँक तें काँपै॥	तपाईंको अपार तेजलाई तपाईं आफैंले सम्हाल्न सक्नुहुन्छ, तपाईंको गर्जनले तीनै लोक काँप्दछन्।
२४	भूत पिशाच निकट नहि आवै । महवीर जब नाम सुनावै ॥	जब कोही महावीर हनुमानको नाम लिन्छ, तब भूत-पिसाचहरू नजिक आउँदैनन्।
२५	नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा॥	वीर हनुमानको नाम निरन्तर जप गर्नाले सबै रोग नाश हुन्छन् र सबै दुःख हरण हुन्छन्।
२६	संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥	जसले मन, वचन र कर्मले हनुमानजीको ध्यान गर्दछ, उसलाई उहाँ संकटबाट मुक्त गराउनुहुन्छ।
२७	सब पर राम तपस्वी राजा। तिन के काज सकल तुम साजा॥	श्रीराम तपस्वी राजा हुनुहुन्छ, उहाँका सबै कार्यहरू तपाईंले नै पूरा गर्नुभयो।
२८	और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै॥	जो कुनै इच्छा लिएर तपाईंको शरणमा आउँछ, उसले अपरिमित फल प्राप्त गर्दछ।
२९	चारो युग प्रताप तुम्हारा । है परसिद्ध जगत उजियारा ॥	चारै युगमा तपाईंको प्रताप फैलिएको छ, तपाईंको कीर्ति सारा संसारमा उज्यालो छ।
३०	साधु संत के तुम रखवारे। असुर निकंदन राम दुलारे॥	तपाईं साधु र सन्तहरूको रक्षा गर्नुहुन्छ, तपाईं राक्षसहरूको विनाश गर्ने श्रीरामका प्रिय भक्त हुनुहुन्छ।
३१	अष्ठसिद्धि नव निधि के दाता । अस वर दीन्ह जानकी माता ॥	तपाईं अष्ट सिद्धि र नौ निधिका दाता हुनुहुन्छ, माता जानकीले तपाईंलाई यस्तै वरदान दिनुभएको छ।
३२	राम रसायन तुम्हारे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा॥	तपाईंको पासमा श्रीरामको नामरूपी रसायन छ। तपाईं सधैं श्रीरामका दास बनेर रहनुहोस्।
३३	तुम्हरे भजन राम को पावै। जनम जनम के दुख बिसरावै॥	तपाईंको भजन गर्नाले श्रीराम प्राप्त हुन्छन् र जन्म-जन्मान्तरका दुःख मेटिन्छन्।
३४	अंत काल रघुबर पुर जाई। जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई॥	भक्त आफ्नो अन्तिम समयमा श्रीरामको परम धाम वैकुण्ठ जान्छन्, र जहाँ पनि जन्म लिन्छन्, हरि-भक्त कहलाउँछन्।
३५	और देवता चित्त न धरयी। हनुमत सेयि सर्व सुख करयी॥	अरू देवताको ध्यान नगरे पनि हुन्छ, केवल हनुमानजीको सेवा गर्नाले सबै सुख प्राप्त हुन्छ।
३६	संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥	जो शक्तिशाली हनुमानको स्मरण गर्दछ, उसका सबै संकट काटिन्छन् र दुःख मेटिन्छन्।
३७	जै जै जै हनुमान गोसाईं। कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥	हे हनुमानजी! तपाईंको जय होस्, जय होस्, जय होस्। गुरुदेवको जस्तै ममाथि कृपा गर्नुहोस्।
३८	जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बंदि महा सुख होई॥	जसले यो हनुमान चालीसाको सय पटक पाठ गर्दछ, ऊ बन्धनबाट मुक्त हुन्छ र उसले महान सुख पाउँछ।
३९	जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा॥	जसले यो हनुमान चालीसा पढ्छ, उसलाई सिद्धि प्राप्त हुन्छ, यसका साक्षी स्वयं भगवान शिव हुनुहुन्छ।
४०	तुलसीदास सदा हरि चेरा । कीजै नाथ हृदय मह डेरा ॥	हे नाथ (हनुमान जी)! तुलसीदास सधैं भगवान श्री रामका दास हुनुहुन्छ, अतः तपाईं सधैं उनको हृदयमा निवास गर्नुहोस्।
दोहा	पवन तनय संकट हरण - मंगल मूरति रूप् । राम लखन सीता सहित - हृदय बसहु सुरभूप् ॥	हे पवनपुत्र, तपाईं संकट मोचन र मंगलकारी हुनुहुन्छ। हे देवताहरूका राजा! माता सीता, लक्ष्मण र श्रीरामका साथ मेरो हृदयमा बास गर्नुहोस्।

📄 PDF

Text Size

हनुमान चालीसाको इतिहास | History

हिन्दू इतिहास अनुसार गोस्वामी तुलसीदास जीले मुगल सम्राट अकबरको कारागारमा रहँदा हनुमान चालीसाको रचना गरेका थिए। भनिन्छ कि उनले लगातार ४० दिनसम्म यस चालीसाको पाठ गरे र ४०औं दिनमा बाँदरहरूको एक सेनाले फतेहपुर सीकरीमा आक्रमण गर्यो। त्यसपछि अकबरले तुलसीदास जीलाई मुक्त गरिदिए। यसका शक्तिशाली श्लोकहरूले भगवान रामप्रति हनुमान जीको अटुट भक्ति र समर्पणलाई दर्शाउँछन्।

पाठका नियम र सही समय | Rules & Time

हनुमान चालीसा पढ्नका लागि कुनै धेरै कठोर नियमहरू छैनन्, तर श्रद्धा र आस्थाका साथ निम्नलिखित कुराहरूको पालन गर्नु राम्रो हुन्छ:

भक्ति: प्रत्येक श्लोकको अर्थमा ध्यान केन्द्रित गर्दै पूर्ण एकाग्रताका साथ पाठ गर्नुहोस्।
स्वच्छता: जहाँ बसेर पाठ गर्नुहुन्छ, त्यो ठाउँ सफा हुनुपर्छ।
पवित्रता: पाठ गर्नुअघि स्नान गर्नुहोस् वा कम्तीमा हात-मुख धुनुहोस्।
प्रसाद: हनुमान जीलाई आफ्नो श्रद्धा अनुसार फूल र प्रसाद अर्पित गर्नुहोस्।

सही समय: चालीसाको पाठ दिनको कुनै पनि समयमा गर्न सकिन्छ, तर मंगलबार र शनिबारका दिन यसको पाठ गर्नाले भगवान हनुमानको विशेष कृपा प्राप्त हुन्छ।

चालीसा पाठका लाभहरू | Benefits

१) बाधाहरूबाट मुक्ति

नियमित रूपमा पाठ गर्नाले जीवनका सबै बाधाहरू हट्छन् र सफलताको मार्ग प्रशस्त हुन्छ।

२) उत्तम स्वास्थ्य

यो मानिन्छ कि यसले रोगहरूलाई भगाउँछ र शारीरिक तथा मानसिक शक्तिमा वृद्धि गर्दछ।

३) सुरक्षा र आशीर्वाद

नकारात्मक ऊर्जाको नाश हुन्छ र हनुमान जी सधैं एक रक्षकको रूपमा भक्तको साथमा रहनुहुन्छ।

४) आध्यात्मिक उन्नति

आत्मविश्वास बढ्छ र भगवानप्रति प्रेम र कृतज्ञताको भावना बलियो हुन्छ।

५) धन र समृद्धि

नियमित पाठबाट धनको प्राप्ति हुन्छ र आर्थिक समस्याहरूबाट छिट्टै छुटकारा मिल्छ।

६) एकाग्रतामा वृद्धि

मनलाई शान्ति मिल्छ, जसले एकाग्रता र ज्ञान बढाउँछ; यो विद्यार्थीहरूका लागि विशेष लाभदायी छ।

पीडीएफ डाउनलोड | FAQs

नेपाली देवनागरीमा सम्पूर्ण हनुमान चालीसाको निःशुल्क पीडीएफ डाउनलोड गर्नुहोस्।

Download PDF (Nepali)

महत्वपूर्ण प्रश्न र उत्तर (FAQs)

हनुमान चालीसा पढ्ने सही समय के हो?

तपाईं यसलाई दिनको कुनै पनि समयमा पढ्न सक्नुहुन्छ, तर मंगलबार र शनिबारको दिन यसको पाठ गर्नु अत्यन्त फलदायी मानिन्छ।

हनुमान चालीसाको रचना कसले गरे?

यसको रचना १६औं शताब्दीका महान सन्त कवि गोस्वामी तुलसीदास जीले अवधी भाषामा गरेका थिए।

के महिलाहरूले हनुमान चालीसा पढ्न सक्छन्?

हो, महिलाहरूले पनि हनुमान चालीसाको पाठ गर्न सक्छन्। साँचो भक्तिका लागि कुनै पनि प्रकारको प्रतिबन्ध छैन।

हनुमान चालीसाको पाठ कति पटक गर्नुपर्छ?

३८औं चौपाई अनुसार यसलाई १०० पटक पढ्नु अत्यन्त फलदायी छ, तर हरेक दिन १, ३ वा ७ पटक साँचो मनले पाठ गर्दा पनि कृपा प्राप्त हुन्छ।

श्री हनुमान चालीसा नेपालीमा