Hanumanश्री हनुमान चालीसा मराठीत
संपूर्ण चालीसाचे पठण करा आणि त्याचे सखोल अर्थ, इतिहास व नियम जाणून घ्या.
श्री हनुमान चालीसा
| दोहा |
| श्री गुरु चरण सरोज रज निजमन मुकुर सुधारि । वरणौ रघुवर विमलयश जो दायक फलचारि ॥ |
| बुद्धिहीन तनुजानिकै सुमिरौ पवन कुमार । बल बुद्धि विद्या देहु मोहि हरहु कलेश विकार ॥ |
| ध्यानम् |
| गोष्पदीकृत वाराशिं मशकीकृत राक्षसम् । रामायण महामाला रत्नं वंदे-(अ)निलात्मजम् ॥ यत्र यत्र रघुनाथ कीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकांजलिम् । भाष्पवारि परिपूर्ण लोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥ |
| चौपाई |
| जय हनुमान ज्ञान गुन सागर। जय कपीस तिहुँ लोक उजागर।। (१) |
| रामदूत अतुलित बलधामा । अंजनि पुत्र पवनसुत नामा ॥ (२) |
| महावीर विक्रम बजरंगी । कुमति निवार सुमति के संगी ॥ (३) |
| कंचन वरण विराज सुवेशा । कानन कुंडल कुंचित केशा ॥ (४) |
| हाथवज्र औ ध्वजा विराजै । कांथे मूंज जनेवू साजै ॥ (५) |
| शंकर सुवन केसरी नंदन । तेज प्रताप महाजग वंदन ॥ (६) |
| विद्यावान गुणी अति चातुर । राम काज करिवे को आतुर ॥ (७) |
| प्रभु चरित्र सुनिवे को रसिया । रामलखन सीता मन बसिया ॥ (८) |
| सूक्ष्म रूपधरि सियहि दिखावा । विकट रूपधरि लंक जलावा ॥ (९) |
| भीम रूपधरि असुर संहारे । रामचंद्र के काज संवारे ॥ (१०) |
| लाय संजीवन लखन जियाये । श्री रघुवीर हरषि उरलाये ॥ (११) |
| रघुपति कीन्ही बहुत बडायी । तुम मम प्रिय भरत सम भायी ॥ (१२) |
| सहस्र वदन तुम्हरो यशगावै । अस कहि श्रीपति कंठ लगावै ॥ (१३) |
| सनकादिक ब्रह्मादि मुनीशा । नारद शारद सहित अहीशा ॥ (१४) |
| यम कुबेर दिगपाल जहां ते । कवि कोविद कहि सके कहां ते ॥ (१५) |
| तुम उपकार सुग्रीवहि कीन्हा । राम मिलाय राजपद दीन्हा ॥ (१६) |
| तुम्हरो मंत्र विभीषण माना । लंकेश्वर भये सब जग जाना ॥ (१७) |
| युग सहस्र योजन पर भानू । लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥ (१८) |
| प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माही । जलधि लांघि गये अचरज नाही ॥ (१९) |
| दुर्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते।। (२०) |
| राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे।। (२१) |
| सब सुख लहै तुम्हारी शरणा । तुम रक्षक काहू को डर ना ॥ (२२) |
| आपन तेज सम्हारो आपै । तीनों लोक हांक ते कांपै ॥ (२३) |
| भूत पिशाच निकट नहि आवै । महवीर जब नाम सुनावै ॥ (२४) |
| नासै रोग हरै सब पीरा । जपत निरंतर हनुमत वीरा ॥ (२५) |
| संकट से हनुमान छुडावै । मन क्रम वचन ध्यान जो लावै ॥ (२६) |
| सब पर राम तपस्वी राजा । तिनके काज सकल तुम साजा ॥ (२७) |
| और मनोरथ जो कोयि लावै । तासु अमित जीवन फल पावै ॥ (२८) |
| चारो युग प्रताप तुम्हारा । है परसिद्ध जगत उजियारा ॥ (२९) |
| साधु संत के तुम रखवारे । असुर निकंदन राम दुलारे ॥ (३०) |
| अष्ठसिद्धि नव निधि के दाता । अस वर दीन्ह जानकी माता ॥ (३१) |
| राम रसायन तुम्हारे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा।। (३२) |
| तुम्हरे भजन रामको पावै । जन्म जन्म के दुख बिसरावै ॥ (३३) |
| अंत काल रघुपति पुरजायी । जहां जन्म हरिभक्त कहायी ॥ (३४) |
| और देवता चित्त न धरयी । हनुमत सेयि सर्व सुख करयी ॥ (३५) |
| संकट क(ह)टै मिटै सब पीरा । जो सुमिरै हनुमत बल वीरा ॥ (३६) |
| जै जै जै हनुमान गोसायी । कृपा करहु गुरुदेव की नायी ॥ (३७) |
| यह शत वार पाठ कर कोयी । छूटहि बंदि महा सुख होयी ॥ (३८) |
| जो यह पडै हनुमान चालीसा । होय सिद्धि साखी गौरीशा ॥ (३९) |
| तुलसीदास सदा हरि चेरा । कीजै नाथ हृदय मह डेरा ॥ (४०) |
| दोहा |
| पवन तनय संकट हरण - मंगल मूरति रूप् । राम लखन सीता सहित - हृदय बसहु सुरभूप् ॥ |
सियावर रामचंद्रकी जय । पवनसुत हनुमानकी जय । बोलो भायी सब संतनकी जय । 🙏
हनुमान चालीसाचा संपूर्ण मराठी अर्थ
| # | चौपाई / दोहा (Verse) | मराठी अर्थ (Meaning) |
|---|---|---|
| दोहा | श्री गुरु चरण सरोज रज निजमन मुकुर सुधारि । वरणौ रघुवर विमलयश जो दायक फलचारि ॥ |
श्री गुरूंच्या चरणकमळांच्या धुळीने आपल्या मनरूपी आरशाला पवित्र करून, मी श्री रघुवीरांच्या (राम) निर्मळ यशाचे वर्णन करतो, जे धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष ही चार फळे देणारे आहे. |
| दोहा | बुद्धिहीन तनुजानिकै सुमिरौ पवन कुमार । बल बुद्धि विद्या देहु मोहि हरहु कलेश विकार ॥ |
हे पवनपुत्र हनुमाना, मी स्वतःला बुद्धीहीन समजून तुझे स्मरण करतो. मला शारीरिक बल, बुद्धी आणि ज्ञान प्रदान करा आणि माझे सर्व दुःख व दोष नष्ट करा. |
| ध्यानम् | गोष्पदीकृत वाराशिं मशकीकृत राक्षसम् । रामायण महामाला रत्नं वंदे-(अ)निलात्मजम् ॥ यत्र यत्र रघुनाथ कीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकांजलिम् । भाष्पवारि परिपूर्ण लोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥ |
ज्याने समुद्राला गायीच्या खुराच्या ठशाइतका लहान केला आणि राक्षसांना डासांसारखा क्षुद्र केला, रामायणाच्या महामालेतील रत्न असलेल्या अनिलात्मज (वायुपुत्र) हनुमानाला मी वंदन करतो. जिथे जिथे रघुनाथांचे कीर्तन होते, तिथे तिथे मस्तकावर हात जोडून, आनंदाश्रूंनी भरलेल्या नेत्रांनी उभा राहणाऱ्या, राक्षसांचा नाश करणाऱ्या मारुतीला मी नमस्कार करतो. |
| 1 | जय हनुमान ज्ञान गुन सागर। जय कपीस तिहुँ लोक उजागर।। | ज्ञान आणि गुणांचे सागर असलेल्या श्री हनुमानजींचा जयजयकार असो. तिन्ही लोकांना (स्वर्ग, पृथ्वी, पाताळ) प्रकाशित करणाऱ्या हे कपिश्वर, तुमचा जयजयकार असो. |
| 2 | राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा।। | तुम्ही श्री रामाचे दूत आहात आणि अतुलनीय शक्तीचे धाम आहात. तुम्ही माता अंजनीचे पुत्र आणि पवनपुत्र या नावाने ओळखले जाता. |
| 3 | महाबीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमति के संगी।। | हे महावीर, तुमचे शरीर वज्रासारखे कठोर आणि अत्यंत बलवान आहे. तुम्ही दुर्बुद्धीचा नाश करणारे आणि सद्बुद्धी असलेल्या लोकांचे सोबती आहात. |
| 4 | कंचन बरन बिराज सुबेसा। कानन कुंडल कुंचित केसा।। | तुमचा रंग सोन्यासारखा चमकणारा आहे आणि तुमचा रूप अत्यंत सुंदर आहे. तुमच्या कानात कुंडल आणि केस कुरळे आहेत. |
| 5 | हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै। काँधे मूँज जनेऊ साजै।। | तुमच्या एका हातात वज्र आणि दुसऱ्या हातात ध्वजा शोभून दिसते. तुमच्या खांद्यावर मुंजाचे जानवे सजलेले आहे. |
| 6 | संकर सुवन केसरीनंदन। तेज प्रताप महा जग बंदन।। | हे भगवान शिवाचे अवतार आणि केसरी नंदन! तुमच्या तेज आणि महान प्रतापाची संपूर्ण जग वंदना करते. |
| 7 | बिद्यावान गुनी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर।। | तुम्ही अत्यंत विद्यावान, गुणवान आणि चतुर आहात. भगवान श्री रामाची कार्ये करण्यासाठी तुम्ही नेहमी तत्पर आणि उत्सुक असता. |
| 8 | प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। राम लखन सीता मन बसिया।। | तुम्हाला श्री रामाची कथा आणि चरित्र ऐकण्यात अत्यंत आनंद मिळतो. श्री राम, लक्ष्मण आणि माता सीता तुमच्या हृदयात वास करतात. |
| 9 | सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा।। | तुम्ही माता सीतेला अत्यंत सूक्ष्म रूप धारण करून दाखवले, आणि नंतर भयंकर रूप धारण करून लंका जाळून टाकली. |
| 10 | भीम रूप धरि असुर सँहारे। रामचंद्र के काज सँवारे।। | तुम्ही भीम (विशाल) रूप धारण करून राक्षसांचा संहार केला आणि भगवान रामचंद्रांची सर्व महत्त्वाची कामे यशस्वी केली. |
| 11 | लाय सजीवन लखन जियाये। श्रीरघुबीर हरषि उर लाये।। | तुम्ही संजीवनी बुटी आणून लक्ष्मणजींचे प्राण वाचवले, ज्यामुळे प्रसन्न होऊन श्री रामाने तुम्हाला आनंदाने हृदयाशी लावले. |
| 12 | रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई। तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई।। | श्री रामाने तुमची खूप स्तुती केली आणि म्हटले, "तू मला माझा भाऊ भरतासारखा अत्यंत प्रिय आहेस." |
| 13 | सहस बदन तुम्हरो जस गावैं। अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं।। | "हजारो मुख वाले शेषनाग तुझे यश गातात," असे सांगून श्री रामाने तुम्हाला गळ्याशी लावले. |
| 14 | सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा।। | सनकादी ऋषी, ब्रम्हादी देव, मुनीगण आणि नारद, सरस्वती तसेच शेषनाग देखील तुमचे गुणगान करतात. |
| 15 | जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते। कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते।। | यम, कुबेर आणि दिशांचे रक्षक जेव्हा तुमची महिमा वर्णन करू शकत नाहीत, तर मग साधारण कवी आणि विद्वान कसे करू शकणार? |
| 16 | तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा।। | तुम्ही सुग्रीवावर महान उपकार केले; त्यांना श्री रामाशी मिळवून त्यांचे हरवलेले राज्य परत मिळवून दिले. |
| 17 | तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना। लंकेस्वर भए सब जग जाना।। | तुमचा सल्ला विभीषणाने मानला आणि ते लंकेचे राजे झाले, हे सत्य संपूर्ण जगाला माहीत आहे. |
| 18 | जुग सहस्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू।। | जो सूर्य हजारो योजन अंतरावर आहे, त्याला तुम्ही लहानपणी एक गोड फळ समजून गिळून घेतले होते. |
| 19 | प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं।। | प्रभू श्री रामाची अंगठी तोंडात ठेवून तुम्ही अथांग समुद्र ओलांडलात, यात तुमच्यासाठी कोणतेही आश्चर्य नाही. |
| 20 | दुर्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते।। | या जगातील जितकी कठीण आणि अशक्य कामे आहेत, ती तुमच्या कृपेने अत्यंत सोपी होऊन जातात. |
| 21 | राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे।। | तुम्ही भगवान श्री रामाच्या दाराचे रक्षक आहात. तुमच्या परवानगी शिवाय तिथे कोणीही प्रवेश करू शकत नाही. |
| 22 | सब सुख लहै तुम्हारी सरना। तुम रच्छक काहू को डर ना।। | जो कोणी तुमच्या आश्रयाला येतो, त्याला सर्व सुख प्राप्त होतात. जेव्हा तुम्ही स्वतः रक्षक आहात, तेव्हा कशाची भीती! |
| 23 | आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हाँक तें काँपै।। | तुमचे अपार तेज फक्त तुम्हीच सांभाळू शकता. तुमच्या एका गर्जनेने तिन्ही लोक थरथर कापतात. |
| 24 | भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महाबीर जब नाम सुनावै।। | हे महावीर! तुमचे पवित्र नाव ऐकल्याने किंवा जपल्याने भूत, पिशाच्च आणि वाईट शक्ती कधीही जवळ येत नाहीत. |
| 25 | नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा।। | हे वीर हनुमानजी! जो निरंतर तुमच्या नावाचा जप करतो, त्याचे सर्व रोग नष्ट होतात आणि सर्व वेदना दूर होतात. |
| 26 | संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै।। | जो कोणी मन, कर्म आणि वचनातून तुमचे ध्यान करतो, त्याला तुम्ही जीवनातील प्रत्येक संकटातून मुक्त करता. |
| 27 | सब पर राम तपस्वी राजा। तिन के काज सकल तुम साजा।। | श्री राम तपस्वी राजा आणि सर्वांचे स्वामी आहेत. त्यांची सर्व अतिशय कठीण कामे सुद्धा तुम्ही पूर्ण केली आहेत. |
| 28 | और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै।। | जो कोणी व्यक्ती तुमच्याकडे कोणतीही इच्छा किंवा मनोकामना घेऊन येतो, त्याला जीवनात अनंत सुख आणि फल मिळते. |
| 29 | चारों जुग परताप तुम्हारा। है परसिद्ध जगत उजियारा।। | तुमचा प्रताप (महिमा) चारही युगांमध्ये (सत्ययुग, त्रेता, द्वापर, कलियुग) पसरलेला आहे. तुमचा प्रकाश संपूर्ण जगात प्रसिद्ध आहे. |
| 30 | साधु संत के तुम रखवारे। असुर निकंदन राम दुलारे।। | तुम्ही सज्जन आणि साधु-संतांचे रक्षक आहात. तुम्ही राक्षसांचा संहार करणारे आणि श्री रामाचे अत्यंत प्रिय आहात. |
| 31 | अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता। अस बर दीन जानकी माता।। | माता जानकी (सीता) ने तुम्हाला असा वरदान दिला आहे की, तुम्ही तुमच्या भक्तांना आठ सिद्धी आणि नऊ निधी (संपत्ती) देऊ शकता. |
| 32 | राम रसायन तुम्हारे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा।। | तुमच्याकडे श्री रामाची भक्तीरूपी रसायन (अमृत) आहे. तुम्ही जन्म-जन्मांतरी श्री रघुनाथांचे दास राहाल. |
| 33 | तुम्हरे भजन राम को पावै। जनम जनम के दुख बिसरावै।। | तुमचे भजन केल्याने भगवान श्री रामाची प्राप्ती होते आणि व्यक्ती जन्मोजन्मींचे दुःख विसरून जातो. |
| 34 | अंत काल रघुबर पुर जाई। जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई।। | भक्त आपल्या शेवटच्या काळात (मृत्यूनंतर) श्री रामाच्या परम धाम वैकुंठात जातात, आणि जिथे जन्म घेतात, तिथे राम-भक्त म्हणून ओळखले जातात. |
| 35 | और देवता चित्त न धरई। हनुमत सेइ सरब सुख करई।। | कोणत्याही इतर देवाची पूजा किंवा ध्यान करण्याची गरज नाही, फक्त हनुमानजींची सेवा केल्याने सर्व सुख प्राप्त होतात. |
| 36 | संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरै हनुमत बलबीरा।। | जो कोणी परम बलशाली वीर हनुमानजींचे स्मरण करतो, त्याच्या जीवनातील सर्व संकटे नाहीशी होतात आणि सर्व वेदना मिटतात. |
| 37 | जै जै जै हनुमान गोसाईं। कृपा करहु गुरुदेव की नाईं।। | हे हनुमान गोसावी (स्वामी)! तुमचा जय असो, जय असो, जय असो! माझ्यावर एका परम कृपाळू गुरुदेव प्रमाणे कृपा करा. |
| 38 | जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बंदि महा सुख होई।। | जो कोणी या चालीसाचे शंभर वेळा पठण करतो, तो जन्म-मृत्यूच्या बंधनांतून मुक्त होतो आणि त्याला महान सुखाची प्राप्ती होते. |
| 39 | जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा।। | जो कोणी या हनुमान चालीसाला श्रद्धेने वाचतो, त्याला हमखास सफलता (सिद्धी) मिळते; भगवान शंकर स्वतः याचे साक्षीदार आहेत. |
| 40 | तुलसीदास सदा हरि चेरा। कीजै नाथ हृदय महँ डेरा।। | हे नाथ (हनुमानजी)! तुलसीदास नेहमी भगवान श्री हरीचे (रामाचे) दास आहेत, म्हणून तुम्ही नेहमी त्यांच्या हृदयात निवास करा. |
| दोहा | पवन तनय संकट हरण - मंगल मूरति रूप् । राम लखन सीता सहित - हृदय बसहु सुरभूप् ॥ |
हे पवनपुत्र, तुम्ही संकटे दूर करणारे आणि मंगल मूर्तीचे रूप आहात! हे देवराया! तुम्ही श्री राम, लक्ष्मण आणि माता सीतेसह नेहमी माझ्या हृदयात निवास करा. |
हनुमान चालीसाचा इतिहास | History
हिंदू इतिहासानुसार, गोस्वामी तुलसीदासजी यांनी मुघल सम्राट अकबराच्या कारागृहात असताना हनुमान चालीसाची रचना केली होती. असे मानले जाते की त्यांनी सलग ४० दिवस या चालीसाचे पठण केले आणि ४०व्या दिवशी माकडांच्या सैन्याने फतेहपूर सिक्रीवर हल्ला केला. त्यानंतर अकबराने तुलसीदासजींना मुक्त केले. याचे शक्तिशाली श्लोक भगवान रामाप्रती हनुमानजींची अतूट भक्ती आणि समर्पण दर्शवतात.
पठणाचे नियम आणि योग्य वेळ | Rules & Time
हनुमान चालीसा वाचण्यासाठी कोणतेही कठोर नियम नाहीत, परंतु श्रद्धा आणि विश्वासाने खालील गोष्टींचे पालन करावे:
- भक्ती: प्रत्येक श्लोकाच्या अर्थावर लक्ष केंद्रित करत पूर्ण एकाग्रतेने पठण करा.
- स्वच्छता: जिथे बसून पठण कराल, ती जागा स्वच्छ असावी.
- पवित्रता: पठण करण्यापूर्वी अंघोळ करा किंवा किमान हात-पाय आणि तोंड धुवावे.
- प्रसाद: हनुमानजींना तुमच्या श्रद्धेनुसार फुले आणि प्रसाद अर्पण करा.
योग्य वेळ: तसे पाहिले तर चालीसाचे पठण दिवसाच्या कोणत्याही वेळी केले जाऊ शकते, परंतु मंगळवार आणि शनिवारी याचे पठण केल्यास भगवान हनुमानांची विशेष कृपा प्राप्त होते असे मानले जाते.
चालीसा पठणाचे फायदे | Benefits
१) अडथळ्यांमधून मुक्ती
नियमितपणे पठण केल्याने जीवनातील सर्व अडथळे दूर होतात आणि यशाचा मार्ग मोकळा होतो.
२) उत्तम आरोग्य
असे मानले जाते की हे लहान-सहान रोग दूर करते आणि शारीरिक व मानसिक शक्ती वाढवते.
३) सुरक्षा आणि आशीर्वाद
नकारात्मक ऊर्जेचा नाश होतो आणि हनुमानजी नेहमी एक रक्षक म्हणून भक्तासोबत असतात.
४) आध्यात्मिक प्रगती
आत्मविश्वास वाढतो आणि देवाच्या प्रति प्रेम आणि कृतज्ञतेची भावना दृढ होते.
५) धन आणि समृद्धी
नियमित पठणामुळे धनाची प्राप्ती होते आणि आर्थिक समस्यांपासून लवकर सुटका मिळते.
६) एकाग्रतेत वाढ
मनाला शांती मिळते, ज्यामुळे एकाग्रता आणि ज्ञान वाढते; विशेषतः विद्यार्थ्यांसाठी हे अत्यंत फायदेशीर आहे.
पीडीएफ डाउनलोड | FAQs
मराठी देवनागरीमध्ये संपूर्ण हनुमान चालीसाची निःशुल्क पीडीएफ डाउनलोड करा.
Download PDF (Marathi)महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे (FAQs)
हनुमान चालीसा वाचण्याची योग्य वेळ कोणती आहे?
तुम्ही ती दिवसाच्या कोणत्याही वेळी वाचू शकता, परंतु मंगळवार आणि शनिवारी तिचे पठण करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते.
हनुमान चालीसाची रचना कोणी केली?
याची रचना १६व्या शतकातील महान संत कवी गोस्वामी तुलसीदासजी यांनी अवधी भाषेत केली होती.
स्त्रिया हनुमान चालीसा वाचू शकतात का?
होय, स्त्रिया सुद्धा हनुमान चालीसाचे पठण करू शकतात. खऱ्या भक्तीसाठी कोणत्याही प्रकारचे निर्बंध नाहीत.
हनुमान चालीसाचे पठण किती वेळा करावे?
३८व्या चौपाईनुसार १०० वेळा वाचणे अत्यंत फलदायी आहे, परंतु दररोज १, ३ किंवा ७ वेळा मनापासून पठण केल्यास देखील पूर्ण कृपा प्राप्त होते.